Kozłek interakcje z lekami: co mówią źródła i badania

Kozłek lekarski (Valeriana officinalis), nazywany też walerianą, to roślina, której korzeń i kłącze stosuje się jako ziołowy środek uspokajający ^[1]. Waleriana bywa też stosowana jako środek nasenny ^[2]. Wiele osób, które przyjmują leki, zastanawia się, czy ziołowe preparaty można z nimi łączyć.

Leki uspokajające i przeciwlękowe

Kozłek przyjmowany razem z diazepamem (lekiem uspokajającym i przeciwlękowym na receptę) może dodatkowo nasilać uspokojenie i senność ^[3]. Podobnie opisuje się możliwe nasilenie uspokojenia przy łączeniu kozłka z innymi lekami uspokajającymi ^[3]. Źródła zalecają ostrożność przy takim łączeniu ^[3].

Szczególnie uważać powinny więc osoby, które już przyjmują leki uspokajające, takie jak diazepam ^[3].

Silne leki przeciwbólowe

Kozłek łączony z morfiną (silnym lekiem przeciwbólowym na receptę) może nasilać senność i dodatkowo spowalniać oddychanie ^[3]. Źródło zaleca ostrożność przy takim połączeniu ^[3]. Dotyczy to zwłaszcza osób, które przyjmują morfinę z powodu silnego bólu ^[3].

Alkohol i leki wywołujące senność

Teoretycznie kozłek może nasilać działanie alkoholu oraz leków, które hamują pracę układu nerwowego, czyli wywołują senność i spowalniają reakcje ^[4]. W jednym badaniu klinicznym nie stwierdzono jednak, by kozłek nasilał działanie alkoholu ^[4]. Przy takim łączeniu zaleca się obserwowanie, jak organizm reaguje ^[4].

Barbiturany i leki na padaczkę

W ostrzeżeniach dotyczących kozłka wymienia się barbiturany (starszą grupę leków nasennych i przeciwpadaczkowych) ^[4]. To ostrzeżenie opiera się jednak tylko na badaniu na zwierzętach z bardzo dużymi dawkami kozłka i nie ma potwierdzenia w badaniach u ludzi ^[4]. W starszym polskim piśmiennictwie zielarskim opisywano podawanie wyciągu z korzenia kozłka razem z barbituranami przy padaczce ^[5]. Według tego opisu miało to pozwalać na mniejszą dawkę barbituranów i mniej ich działań ubocznych ^[5].

Inne leki – co pokazały badania u ludzi

Badania na komórkach sugerowały, że waleriana może wpływać na to, jak organizm rozkłada leki, ale badania u ludzi tego nie potwierdziły ^[2]. W jednym badaniu u 12 zdrowych osób autorzy uznali, że zwykłe dawki kozłka raczej nie zmieniają w ważny sposób losów takich leków w organizmie ^[6].

Kto powinien szczególnie uważać

Kozłka nie powinno się stosować w okresie karmienia piersią bez porady fitoterapeuty lub lekarza ^[1]. Stosowanie kozłka jako środka uspokajającego powinno być w miarę możliwości ograniczone w czasie ^[1].

Inne źródło nie podaje znanych przeciwwskazań ani specjalnych ostrzeżeń dla kozłka ^[2]. Według tego źródła po spożyciu w zalecanych dawkach nie oczekuje się działań niepożądanych ^[2].

Dzieci i nastolatki

Zaleca się unikanie stosowania waleriany u dzieci poniżej 3 roku życia ^[2]. U dzieci kozłek nie powinien być stosowany codziennie ani długotrwale, a jedynie okazjonalnie ^[7].

Dla dociekliwych: szczegóły badań i mechanizmy

Połączenia kozłka z diazepamem, morfiną i lekami uspokajającymi źródło ocenia jako interakcje o umiarkowanym nasileniu ^[3]. Za ich możliwą przyczynę uważa się wpływ kwasu walerenowego (substancji z korzenia) na układ GABA, czyli uspokajający system przekaźników w mózgu ^[3]. W badaniach na komórkach kwas walerenowy wiązał się z receptorami tego układu ^[2]. Przy morfinie obawa dotyczy sumowania się uspokojenia i spowolnienia oddechu ^[3].

U ludzi najwyższe stężenie kwasu walerenowego we krwi pojawia się po 1–2 godzinach, a połowa jest usuwana w około 1,1 godziny ^[2]. Duża zmienność tych wartości u różnych osób może tłumaczyć, dlaczego efekty waleriany jako środka nasennego są niespójne ^[2].

W badaniu z 2004 r. 12 zdrowych osób przyjmowało wyciąg z kozłka w tabletkach, 1000 mg co wieczór przez 14 dni (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie) ^[6]. Porównywano te same osoby przed przyjmowaniem kozłka i po nim, bez osobnej grupy porównawczej ^[6]. Badano dekstrometorfan (lek przeciwkaszlowy) i alprazolam (lek przeciwlękowy na receptę), rozkładane przez dwa enzymy wątroby odpowiedzialne za przemiany wielu leków ^[6]. Najwyższe stężenie alprazolamu we krwi wzrosło umiarkowanie, z 25 do 31 ng/ml, a przy pozostałych pomiarach różnice mogły być przypadkowe ^[6]. Autorzy uznali, że typowe dawki kozłka raczej nie mają praktycznego znaczenia dla leków rozkładanych przez te enzymy ^[6].

Obawa przed nasilaniem działania alkoholu i leków hamujących układ nerwowy pochodzi od amerykańskiej organizacji farmakopealnej, a ryzyko oceniono jako bardzo niskie ^[4]. Ostrzeżenie dotyczące barbituranów wynika z wydłużenia snu po tiopentalu i pentobarbitalu u zwierząt otrzymujących bardzo duże dawki kozłka ^[4].