MCV, MCH i RDW w morfologii: co mówią wskaźniki czerwonych krwinek
Damian Podraza — zielarz fitoterapeuta
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty. Leków nie należy odstawiać ani zmieniać bez konsultacji z lekarzem prowadzącym.
Morfologia krwi obok liczby krwinek czerwonych i stężenia hemoglobiny podaje kilka wskaźników opisujących same krwinki. Należą do nich MCV (średnia objętość krwinki), MCH (średnia ilość hemoglobiny w krwince) i RDW (zróżnicowanie wielkości krwinek) [4][5][7]. Pokazują, czy krwinki są małe, duże albo nierówne [4][7]. Te informacje pomagają lekarzowi ustalić rodzaj niedokrwistości i dobrać dalsze badania [1][4].
W skrócie
- MCV to średnia objętość krwinki czerwonej i pozwala odróżnić krwinki małe, prawidłowe i duże [4][8].
- Małe krwinki z niskim MCH najczęściej wiążą się z niedoborem żelaza; źródła wymieniają też niedobór witaminy B6 lub miedzi oraz talasemię [4][5][7][8].
- Duże krwinki opisuje się przede wszystkim przy niedoborze witaminy B12 lub kwasu foliowego [4][8][9].
- Podwyższony RDW przy MCV blisko dolnej granicy normy może towarzyszyć wczesnemu niedoborowi żelaza [7].
- Odwodnienie, ciąża i warunki pobrania mogą przesuwać wyniki morfologii, dlatego ocenia je lekarz razem z innymi badaniami [1][3][8].
Krwinki, hemoglobina i hematokryt
Krwinki czerwone (erytrocyty) przenoszą tlen z płuc do tkanek, a z powrotem zabierają dwutlenek węgla [1][8]. Powstają w szpiku kostnym i żyją około 120 dni [8]. Do ich wytwarzania organizm potrzebuje przede wszystkim żelaza, witaminy B12 i kwasu foliowego [8].
Hemoglobina to czerwony barwnik krwinek, zbudowany z białka i żelaza, który wiąże tlen [3][8]. Hematokryt (HCT) pokazuje, jaką część objętości krwi zajmują krwinki [2][8]. Niedokrwistość (anemia) oznacza obniżenie hemoglobiny, liczby krwinek i hematokrytu [1][3]. Weatherby i Ferguson podkreślają, że jest to objaw, a nie samodzielna choroba, więc szuka się jej przyczyny [1][3]. Te trzy wartości pokazują stopień niedokrwistości, ale nie mówią, jakiego jest rodzaju [2][3].
Wysoka liczba krwinek, hemoglobina i hematokryt często wynikają z odwodnienia, bo krew staje się gęstsza [1][2][3]. Podobny wpływ opisano przy paleniu tytoniu i długim pobycie wysoko w górach [1][8]. Przyczyną mogą być też przewlekłe choroby płuc albo choroby szpiku, np. czerwienica prawdziwa (nadmierne wytwarzanie krwinek) [1][3][8]. Wynik zawsze ocenia lekarz razem z objawami i pozostałymi badaniami [1][3].
MCV: małe, prawidłowe czy duże krwinki
MCV to średnia objętość jednej krwinki czerwonej, podawana w femtolitrach (fl) [4][8]. Na tej podstawie krwinki opisuje się jako normocytowe (prawidłowej wielkości), mikrocytowe (małe) albo makrocytowe (duże) [4]. Ursinus zaznacza, że sam MCV nie wskazuje choroby, a znaczenie ma dopiero zestawienie z innymi wynikami [8]. Weatherby i Ferguson zalecają odczytywać go zawsze razem z MCH [4][5].
MCH to średnia ilość hemoglobiny w jednej krwince [5][8]. Oba wskaźniki zwykle zmieniają się w tym samym kierunku: małe krwinki mają mniej hemoglobiny, duże więcej [5][8]. MCV bywa fałszywie zawyżony przy bardzo dużej liczbie leukocytów lub retikulocytów (młodych krwinek) [4]. Wyższe wartości są też typowe dla noworodków [4].
Małe krwinki: najczęściej trop żelaza
Niski MCV i niski MCH łączą się w źródłach przede wszystkim z niedoborem żelaza [4][5][8]. Krwinki zawierają wtedy mniej hemoglobiny, a niedokrwistość nazywa się niedobarwliwą (hipochromiczną) [8]. Weatherby i Ferguson określają ją jako najczęstszą niedokrwistość na świecie [4][5]. Może wynikać z ubogiej diety, słabego wchłaniania, zwiększonej utraty albo większego zapotrzebowania na żelazo [4][5].
Utrata krwi bywa związana np. z obfitymi miesiączkami [8]. Powolne, niezauważone krwawienie wewnętrzne również może stopniowo obniżać MCV i MCH [4][5]. Autorzy traktują to jako poważny stan, który wymaga oceny specjalisty [4][5]. Przy niedoborze żelaza małe krwinki zajmują mniej miejsca, więc hematokryt może spaść przy prawidłowej liczbie krwinek [2].
Źródła wymieniają też niedobór witaminy B6, który Weatherby i Ferguson uznają za rzadką przyczynę [4][5][8]. Ursinus dodaje do tej listy niedobór miedzi [8]. Przy niedoborze B6 żelazo i ferrytyna (białko magazynujące żelazo) bywają prawidłowe lub nawet wysokie [5]. Małe krwinki występują też w talasemii, dziedzicznym zaburzeniu budowy hemoglobiny [7].
Niedobór żelaza potwierdza się badaniami gospodarki żelazem [1][4]. Weatherby i Ferguson wymieniają wśród nich ferrytynę, żelazo w surowicy i TIBC (całkowitą zdolność wiązania żelaza) [1][4].
Duże krwinki: witamina B12 i kwas foliowy
Wysoki MCV oznacza duże krwinki, czyli makrocytozę [4][8]. Najczęściej opisywaną przyczyną jest niedobór witaminy B12 lub kwasu foliowego [4][8][9]. Obie witaminy są potrzebne do prawidłowego rozwoju jądra komórkowego [4]. Gdy ich brakuje, jądro dojrzewa wolniej niż reszta komórki i powstają duże krwinki [4]. Taki obraz określa się jako niedokrwistość megaloblastyczną [9]. MCH jest wtedy zwykle również podwyższony [5][8].
Źródła wymieniają kilka możliwych przyczyn tego niedoboru [4][8][9]. Wśród nich jest dieta bez produktów zwierzęcych, uboga w witaminę B12 [4]. Ważną grupę stanowią zaburzenia wchłaniania, np. brak czynnika wewnętrznego (białka żołądka potrzebnego do przyswojenia B12) w niedokrwistości złośliwej [4][8]. Zapotrzebowanie na obie witaminy rośnie m.in. w ciąży [4][8]. Kirkamm i Martin opisują, że przy przeroście bakterii w jelicie cienkim drobnoustroje mogą zużywać witaminę B12 [12]. Ursinus zwraca uwagę, że u osób starszych niedobór B12 bywa częsty mimo zróżnicowanej diety [9]. Wśród przyczyn wymienia zbyt małą ilość kwasu żołądkowego [9].
Niedobór B12 może dawać także objawy nerwowe, np. mrowienie dłoni i stóp, niepewny chód lub zaburzenia pamięci [9][11]. Duże krwinki mogą też towarzyszyć niedoczynności tarczycy i chorobom wątroby [8]. Ursinus wymienia również zaburzenia dojrzewania krwinek w szpiku kostnym [8].
Prawidłowy MCV nie wyklucza niedoborów [4]. Przy jednoczesnym braku żelaza i kwasu foliowego oba efekty mogą się znosić, a średnia wielkość krwinek wygląda prawidłowo [4]. Czulszym znakiem niedokrwistości megaloblastycznej bywa według Weatherby i Ferguson hipersegmentacja neutrofili (nadmiernie podzielone jądra, widoczne w rozmazie krwi) [4][5].
Do potwierdzenia niedoboru B12 autorzy wymieniają kwas metylomalonowy (MMA), oznaczany w surowicy lub moczu [4][11]. Kirkamm i Martin określają MMA w moczu jako czuły wskaźnik tego niedoboru [11]. Homocysteina (aminokwas przetwarzany z udziałem B12) rośnie, gdy tej witaminy brakuje [9][11]. Weatherby i Ferguson wykorzystują ją także przy podejrzeniu niedoboru kwasu foliowego i witaminy B6 [4].
RDW: krwinki nierównej wielkości
RDW opisuje, jak bardzo krwinki różnią się między sobą wielkością [7]. Wysoki RDW oznacza anizocytozę, czyli wyraźne zróżnicowanie ich rozmiarów [7]. Wskaźnik ten rośnie przy niedoborze żelaza, witaminy B12 i kwasu foliowego [7]. Weatherby i Ferguson podają, że najczęściej jest podwyższony w niedokrwistości z niedoboru B12 [7].
RDW bywa sygnałem wcześniejszym niż sam MCV [7]. We wczesnym niedoborze żelaza MCV bywa jeszcze w normie, blisko dolnej granicy, a RDW już podwyższony [7].
Zestawienie RDW i MCV pomaga też odróżniać przyczyny małych krwinek [7]. Niski MCV z prawidłowym RDW pasuje raczej do łagodnej, nosicielskiej postaci talasemii [7]. Niski MCV z wysokim RDW częściej towarzyszy niedoborowi żelaza [7]. W niedokrwistości chorób przewlekłych RDW zwykle pozostaje prawidłowy [7]. Autorzy zaznaczają jednak, że u osób bez niedokrwistości RDW nie jest przydatnym badaniem [7].
MCHC i warunki pobrania
MCHC to średnie stężenie hemoglobiny w krwinkach, wyliczane z hemoglobiny i hematokrytu [6]. Źródła różnie oceniają jego przydatność [6][8]. Ursinus uważa go w codziennej diagnostyce za zbędny, przydatny głównie przy rzadkich postaciach niedokrwistości, np. talasemii [8]. Weatherby i Ferguson cenią go przy kontroli leczenia niedokrwistości, bo opiera się na dwóch dokładnych pomiarach [6]. Niski MCHC opisano m.in. w niedoborze żelaza i talasemii [6].
Na wynik wpływają też warunki pobrania i stan organizmu. Odwodnienie zawyża hemoglobinę, hematokryt i liczbę krwinek, co może maskować niedokrwistość [1][3]. Ciąża i duża ilość przyjętych płynów działają odwrotnie, rozcieńczając krew [1][3][8]. Pobranie w pozycji leżącej może dać niższą liczbę krwinek [1]. Zbyt długo zaciśnięta opaska uciskowa sprzyja rozpadowi krwinek (hemolizie) [8]. Wysokie stężenie tłuszczów we krwi (hiperlipidemia) może fałszywie podwyższać MCH i MCHC [5][6].
Dla dociekliwych: szczegóły badań i mechanizmy
Zakresy referencyjne różnią się między laboratoriami, metodami i jednostkami, dlatego wynik porównuje się z normą podaną na wydruku. Zakresy Kirkamm i Martin pochodzą z przykładowego wyniku mężczyzny [10]. Wartości Weatherby i Ferguson pochodzą z 2002 roku. Ich dolne granice hemoglobiny i hematokrytu są niższe niż u Ursinusa, więc nie służą do wykluczania niedokrwistości [2][3][8]. Obowiązujące kryteria ustala laboratorium i lekarz.
| Parametr | Zakres laboratoryjny podany w książce |
|---|---|
| Erytrocyty (RBC) | mężczyźni 4,6–6,0 mln/µl, kobiety 3,8–5,1 mln/µl [1]; mężczyźni 4,5–5,9 mln/µl, kobiety 3,8–5,2 mln/µl [8] |
| Hemoglobina (HGB) | mężczyźni 12,5–17,0 g/dl, kobiety 11,5–15,0 g/dl [3]; mężczyźni 13–18 g/dl, kobiety 12–16 g/dl [8] |
| Hematokryt (HCT) | mężczyźni 36–50%, kobiety 34–44% [2]; mężczyźni 40–52%, kobiety 35–47% [8] |
| MCV | 80,0–98,0 fl [4]; 82–98 fl [8]; 80–96 fl [10] |
| MCH | 27,0–34,0 pg [5]; 28–32 pg [8]; 28,0–33,0 pg [10] |
| MCHC | 32,0–36,0 g/dl [6]; 32–36 g/dl [8]; 33,0–36,0 g/dl [10] |
| RDW | 11,7–15,0% [7] |
Weatherby i Ferguson zaznaczają, że MCHC nie przekracza 37 g/dl, bo krwinka nie pomieści więcej hemoglobiny [6]. Kirkamm i Martin używają hematokrytu do przeliczania pierwiastków oznaczanych we krwi pełnej [10]. Pokazują przykład wysokiego hematokrytu, przy którym cynk i selen we krwi pełnej po przeliczeniu okazały się niższe [10].
Najczęstsze pytania
- Czy niski MCV zawsze oznacza niedobór żelaza?
Nie zawsze. Niedobór żelaza to najczęściej opisywana przyczyna małych krwinek, ale źródła wymieniają też niedobór witaminy B6, miedzi, talasemię i powolne krwawienie [4][7][8]. Do potwierdzenia niedoboru żelaza służą badania gospodarki żelazem, m.in. ferrytyna, żelazo w surowicy i TIBC [1][4].
- Co oznacza podwyższony RDW przy prawidłowym MCV?
RDW pokazuje zróżnicowanie wielkości krwinek, a jego wzrost opisano przy niedoborach żelaza, witaminy B12 i kwasu foliowego [7]. Weatherby i Ferguson podają, że wysoki RDW przy MCV blisko dolnej granicy normy może towarzyszyć wczesnemu niedoborowi żelaza, ale u osób bez niedokrwistości uznają to badanie za mało przydatne [7].
Źródła
- D. Weatherby, S. Ferguson, „Blood Chemistry and CBC Analysis” (2002), rozdz. „Red Blood Cell Count”
- D. Weatherby, S. Ferguson, „Blood Chemistry and CBC Analysis” (2002), rozdz. „Hematocrit”
- D. Weatherby, S. Ferguson, „Blood Chemistry and CBC Analysis” (2002), rozdz. „Hemoglobin”
- D. Weatherby, S. Ferguson, „Blood Chemistry and CBC Analysis” (2002), rozdz. „MCV”
- D. Weatherby, S. Ferguson, „Blood Chemistry and CBC Analysis” (2002), rozdz. „MCH”
- D. Weatherby, S. Ferguson, „Blood Chemistry and CBC Analysis” (2002), rozdz. „MCHC”
- D. Weatherby, S. Ferguson, „Blood Chemistry and CBC Analysis” (2002), rozdz. „RDW”
- L. Ursinus, „Was dein Blut dir sagt” (2024), rozdz. „Das große Blutbild” (Erythrozyten, Hämoglobin, Hämatokrit, MCV, MCH, MCHC)
- L. Ursinus, „Was dein Blut dir sagt” (2024), rozdz. „Vitamin B12 (Cobalamin)”
- R. Kirkamm, M. Martin, „Spezielle Labordiagnostik in der naturheilkundlichen Praxis” (2014), rozdz. „Onkologische Erkrankungen – Mikronährstoffe in der Prävention und Therapie des Prostatakrebses”
- R. Kirkamm, M. Martin, „Spezielle Labordiagnostik in der naturheilkundlichen Praxis” (2014), rozdz. „Mitochondriale Dysfunktion – Nitrostress”
- R. Kirkamm, M. Martin, „Spezielle Labordiagnostik in der naturheilkundlichen Praxis” (2014), rozdz. „Magen-Darm-Beschwerden – Mikrobielle Dysbiose beim Erwachsenen”