Żeń-szeń: interakcje z lekami – warfaryna, cukrzyca, alkohol

Żeń-szeń (Panax ginseng) to wieloletnia roślina pochodząca z Korei i Chin, od tysięcy lat używana jako środek ziołowy we wschodniej Azji ^[1]. Dziś przypisuje mu się wpływ na witalność, odporność oraz sprawność umysłową i fizyczną ^[1]. Wiele osób przyjmuje zioła równocześnie z lekami, dlatego pytanie o możliwe interakcje pojawia się bardzo często.

Leki przeciwzakrzepowe (warfaryna)

Opisywano możliwą interakcję żeń-szenia z warfaryną (lekiem przeciwzakrzepowym na receptę) ^[2][1]. Przy takim połączeniu opisywano spadek INR (wyniku badania krwi, który pokazuje, jak mocno lek rozrzedza krew) ^[2]. Oznacza to, że warfaryna może chronić słabiej i rośnie ryzyko zakrzepów ^[2]. Osobom łączącym żeń-szeń z warfaryną zaleca się kontrolowanie INR ^[2].

Dane na ten temat są jednak sprzeczne ^[3]. W opisach pojedynczych przypadków i w badaniach na zdrowych ochotnikach żeń-szeń raz osłabiał, a raz nasilał działanie warfaryny ^[3]. W dwóch badaniach u ludzi nie wykazano interakcji żeń-szenia z warfaryną, nawet przy wysokich dawkach ^[4]. W piśmiennictwie zielarskim wskazuje się też, że łączenie żeń-szenia z lekami przeciwzakrzepowymi może zwiększać ryzyko krwawienia ^[5].

Leki na cukrzycę

Źródła opisują interakcję żeń-szenia z insuliną, metforminą i gliklazydem (lekami obniżającymi cukier we krwi u osób z cukrzycą) ^[2]. Przy takim połączeniu rośnie ryzyko hipoglikemii, czyli zbyt dużego spadku cukru we krwi ^[2]. Hipoglikemia może objawiać się między innymi drżeniem rąk, potami, osłabieniem i zawrotami głowy. Osobom przyjmującym te leki razem z żeń-szeniem zaleca się kontrolowanie poziomu cukru we krwi ^[2].

Leki na depresję

Opisywano możliwą interakcję żeń-szenia z fenelzyną (starszym lekiem na depresję) ^[1]. W przeglądzie danych o bezpieczeństwie żeń-szenia interakcję tę przedstawiono jako możliwą, a nie potwierdzoną ^[1].

Alkohol, kawa i środki pobudzające

Opisywano też możliwą interakcję żeń-szenia z alkoholem ^[1]. W badaniu u ludzi porównywano osoby, które brały koreański żeń-szeń, z osobami, które go nie brały ^[6]. Po wypiciu alkoholu osoby biorące żeń-szeń miały niższe stężenie alkoholu we krwi, bo ich organizm szybciej go usuwał ^[6].

Źródła zalecają unikanie łączenia żeń-szenia z substancjami pobudzającymi, takimi jak kofeina i amfetaminy (silne środki pobudzające) ^[4].

Czy żeń-szeń wpływa na inne leki

W badaniach na zdrowych ochotnikach codzienne przyjmowanie żeń-szenia, samego lub z miłorzębem, nie zmieniało sposobu przetwarzania większości leków przez organizm ^[4]. Przegląd danych o bezpieczeństwie wskazuje, że preparaty z samym żeń-szeniem rzadko wiążą się z działaniami niepożądanymi lub interakcjami z lekami ^[1]. Opisane przypadki były zwykle łagodne i przemijające ^[1].

W badaniach u ludzi działania niepożądane przy samym żeń-szeniu zdarzały się podobnie często jak przy placebo (środku bez działania) ^[1]. Najczęściej były to bóle głowy, kłopoty ze snem i dolegliwości żołądkowo-jelitowe ^[1]. Poważne zdarzenia, także zgony, łączono raczej z preparatami złożonymi, w których żeń-szeń był jednym z wielu składników ^[1]. W takich przypadkach trudno jednak ustalić, który składnik zaszkodził ^[1].

Kto jeszcze powinien uważać

Żeń-szeń jest przeciwwskazany w ostrej fazie infekcji ^[7][4]. Osobom z nadciśnieniem tętniczym źródła zalecają unikanie korzenia żeń-szenia, bo nie jest jasne, jakie znaczenie ma jego wpływ na ciśnienie ^[8]. Tradycyjnie uznaje się go także za przeciwwskazany przy ostrej astmie, uczuciu gorąca, obfitych miesiączkach i krwawieniach z nosa ^[4]. Osobom z wrażliwym żołądkiem odradza się przyjmowanie płynnego preparatu z korzeniem żeń-szenia na czczo ^[5].

Dla dociekliwych: szczegóły badań i mechanizmy

W zestawieniu interakcji opartym na monografii EMA nasilenie interakcji żeń-szenia z warfaryną, insuliną, metforminą i gliklazydem oceniono jako umiarkowane ^[2]. Jako prawdopodobną przyczynę spadku INR podaje się szybsze rozkładanie warfaryny w organizmie ^[2]. Przy lekach na cukrzycę ryzyko wynika z sumowania się działania obniżającego cukier żeń-szenia i leku ^[2].

W badaniach na zdrowych ochotnikach codzienne przyjmowanie żeń-szenia nie hamowało enzymów wątroby, które rozkładają większość leków ^[4]. W badaniu z 2003 r. 20 osób przyjmowało przez 14 dni wyciąg z żeń-szenia standaryzowany na 4% ginsenozydów (substancji typowych dla żeń-szenia), 100 mg dwa razy dziennie (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie) ^[9]. Wskaźnik w moczu, który pokazuje pobudzenie ważnego enzymu wątroby rozkładającego wiele leków, się nie zmienił ^[9]. Autorzy uznali, że w przeciwieństwie do dziurawca żeń-szeń prawdopodobnie nie pobudza tego enzymu ^[9].

W badaniu nad alkoholem 40 minut po spożyciu 72 g etanolu na 65 kg masy ciała stężenie alkoholu we krwi było o 35,2% niższe niż w grupie placebo ^[6]. Ginsenozydy jako takie słabo się wchłaniają, a za formy aktywne mogą odpowiadać ich produkty rozkładu powstające w jelitach przy udziale bakterii ^[4].