Zioła a karmienie piersią – co odradzają źródła i dlaczego

W okresie karmienia piersią wiele kobiet sięga po zioła, na przykład przy kłopotach ze snem, trawieniem albo ilością mleka. Składniki niektórych roślin przenikają do mleka matki, na przykład berberyna albo olejek z liści rozmarynu ^[1][2].

Czego nie stosować samodzielnie

Rośliny wyraźnie trujące, wykluczane w ciąży, wyklucza się także w okresie karmienia piersią ^[3]. Wrotycz pospolity jest przeciwwskazany w okresie karmienia ze względu na możliwą toksyczność jego olejku eterycznego ^[4]. Źródła zalecają unikanie doustnego przyjmowania czystych olejków eterycznych i dużych ilości ziół z potencjalnie toksycznymi olejkami, np. bylicy piołunu ^[3].

Zioła przeciwwskazane w czasie karmienia

Liść szałwii lekarskiej jest przeciwwskazany w ciąży i w okresie karmienia piersią ^[5]. Jedyny opisany wyjątek to stosowanie w celu zahamowania wytwarzania mleka ^[5]. Według części źródeł szałwii nie stosuje się w tym okresie w żadnej ilości, choć obawa ta jest w dużej mierze teoretyczna ^[5].

Mącznica lekarska jest przeciwwskazana w okresie karmienia piersią ^[6]. Jej składniki mogą przenikać do mleka matki, dlatego zaleca się unikanie jej w tym czasie ^[6].

Arniki górskiej nie stosuje się wewnętrznie, czyli doustnie, u kobiet karmiących piersią ^[7]. Źródła dopuszczają tylko użycie zewnętrzne, ale nie w pobliżu brodawki sutkowej ^[7][8].

Stosowanie berberysu zwyczajnego w okresie karmienia jest zdecydowanie odradzane ze względu na berberynę i pokrewne alkaloidy (związki roślinne) ^[1]. Niemowlęta karmione piersią były narażone na berberynę, która przenikała do mleka po spożyciu takich roślin przez matkę ^[1][9]. Z tego samego powodu zdecydowanie odradza się w tym okresie korzeń gorzknika kanadyjskiego ^[9].

Stosowanie glistnika jaskółczego ziela podczas karmienia piersią jest zdecydowanie odradzane ^[10]. Inne źródła zalecają ostrożność w tym okresie, a także u osób z kamieniami żółciowymi ^[10].

Morszczyn pęcherzykowaty (brunatna alga morska) nie może być stosowany w okresie karmienia, ponieważ jod przechodzi do mleka matki ^[11]. Inne źródła zalecają ostrożność i niestosowanie go w tym okresie bez porady specjalisty ^[12].

Preparatów z eleuterokoka nie stosuje się w ciąży ani w okresie karmienia ^[11]. Okres karmienia jest też przeciwwskazaniem do stosowania kava-kava ^[11]. Olejku anyżowego nie powinno się podawać kobietom karmiącym piersią ^[13]. Traganek ma wśród przeciwwskazań ciążę i okres karmienia ^[13]. Kobietom karmiącym nie zalecano też napoju kombucha ani suplementów z kwercetyną ^[14][15].

Zioła, przy których zaleca się ostrożność

Dziurawiec zwyczajny opisuje się jako zgodny z karmieniem piersią, ale z zastrzeżeniem ostrożności ^[16]. W jednym badaniu niemowlęta matek przyjmujących dziurawiec częściej miały kolkę, senność i ospałość niż w grupach porównawczych ^[17].

Mięta pieprzowa jest opisywana jako zgodna z karmieniem piersią, ale źródła zalecają ostrożność ^[18]. Stosowania olejku miętowego się odradza, bo istnieją obawy, że może zmniejszać ilość mleka ^[18].

Wiązówki błotnej nie powinno się stosować w okresie karmienia bez porady lekarskiej ^[19]. Salicylany (substancje podobne do aspiryny) przenikające do mleka mogą wywołać u niemowlęcia plamistą wysypkę ^[19].

Chmielu nie stosuje się w czasie karmienia bez konsultacji ze specjalistą, m.in. z powodu możliwego działania uspokajającego na niemowlę ^[20]. Kozłka lekarskiego (waleriany) nie powinno się stosować w tym okresie bez porady fitoterapeuty lub lekarza ^[21]. Inne źródła opisują go jako zgodny z karmieniem, ale wymagający ostrożności ^[22]. Nasion kasztanowca zwyczajnego nie stosuje się w ciąży ani podczas karmienia bez porady specjalisty ^[23].

W okresie karmienia zaleca się unikanie dużych i długotrwale przyjmowanych dawek lukrecji ^[24]. Przy krwawniku pospolitym zaleca się ostrożność i unikanie dużych dawek w czasie karmienia ^[25].

Liście i korzeń pokrzywy opisuje się jako zgodne z karmieniem piersią ^[26]. Opisano jednak uogólnioną pokrzywkę u noworodka po tym, jak matka nakładała na brodawki odwar z liści pokrzywy ^[26].

Gdzie brakuje danych

Ruty nie zaleca się kobietom karmiącym, ponieważ brakuje odpowiednich badań w tej grupie ^[13]. Zioła często stosuje się na pobudzenie wytwarzania mleka, ale ich bezpieczeństwo i skuteczność pozostają niejasne ^[27]. W przeglądzie badań nad środkami pobudzającymi laktację działania niepożądane opisywano nielicznie, m.in. pokrzywkę u niemowląt ^[28]. Z tych danych nie da się ustalić, czy któryś z tych środków wiąże się z niepokojącymi skutkami ubocznymi ^[28].

Borówkę czarną tradycyjnie uważano za środek hamujący wytwarzanie mleka, ale nie ma na to potwierdzenia ^[29]. Przy bolesnym przepełnieniu piersi badano m.in. liście kapusty i okłady ziołowe, ale pewność tych danych jest niska ^[30].

Zioła opisywane jako zgodne z karmieniem

Ostropest plamisty opisuje się jako zgodny z karmieniem piersią ^[31]. W jednym badaniu klinicznym wyciąg z owoców ostropestu poprawiał wytwarzanie mleka ^[31]. Przegląd badań u matek wcześniaków ocenił jednak, że dane o większej ilości mleka po mieszance z sylimaryną (substancją z ostropestu) i rutwicą są mało pewne ^[27][31].

Ziele (nadziemna część rośliny) rutwicy lekarskiej opisuje się jako zgodne z karmieniem piersią ^[32]. W jednym starszym badaniu porównywano kobiety, które przyjmowały rutwicę z solami mineralnymi, z kobietami, które jej nie przyjmowały ^[32]. W tym badaniu kobiety przyjmujące rutwicę miały więcej mleka ^[32].

Koper włoski i kurkuma (ostryż długi) są opisywane jako zgodne z karmieniem i tradycyjnie stosowane, by zwiększyć ilość mleka ^[33][34]. Czosnek również opisuje się jako zgodny z karmieniem piersią ^[35]. W jednym badaniu czosnek zjedzony przez matkę nasilał zapach mleka, a niemowlęta dłużej ssały pierś ^[35]. Olejek z liści rozmarynu może przenikać do mleka i działać na dziecko wiatropędnie, czyli zmniejszać wzdęcia ^[2].

Dzieci i nastolatki

Mącznica lekarska jest przeciwwskazana u dzieci poniżej 12 lat ^[6]. Gorzknik kanadyjski jest przeciwwskazany u noworodków z żółtaczką ^[9].

Dla dociekliwych: szczegóły badań i mechanizmy

W opisie jednego przypadku hiperycyna (składnik dziurawca) nie przenikała do mleka, a hiperforyna (inny składnik) przenikała w niewielkiej ilości ^[17]. Stężenia obu związków we krwi niemowlęcia były zbyt małe, by je zmierzyć, i nie opisano działań niepożądanych u matki ani dziecka ^[17]. W badaniu klinicznym działania niepożądane u niemowląt matek przyjmujących dziurawiec wystąpiły u 16,6%, wobec 0% i 3,3% (kolka) w dwóch grupach porównawczych ^[17].

U zdrowych kobiet karmiących sylimaryna 420 mg/dzień przez 63 dni (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie) zwiększyła ilość mleka o 85,9% ^[31]. W grupie placebo (preparat bez substancji czynnej) wzrost wyniósł 32,1% ^[31]. Przegląd 10 badań u matek wcześniaków obejmował za każdym razem inne zioło lub mieszankę, a pewność danych była niska ^[27]. Mieszanka sylimaryny z rutwicą i fosfatydyloseryną (substancją tłuszczową) wiązała się do 7. dnia średnio ze 105 ml więcej mleka ^[27].

W przeglądzie badań u matek zdrowych, donoszonych dzieci naturalne środki mogły sprzyjać ilości mleka i przyrostowi masy niemowląt, ale wielkość efektu jest bardzo niepewna ^[28]. Opisane działania niepożądane były drobne, np. mocz matki pachnący syropem klonowym i pokrzywka u niemowląt ^[28].

Obawy wobec szałwii dotyczą tujonu i innych składników olejku eterycznego o możliwej toksyczności ^[5]. Przy mącznicy chodzi o przenikanie do mleka arbutyny i hydrochinonu ^[6]. Żółtaczkę jąder podkorowych u chińskich wcześniaków wiązano częściowo z rośliną Coptis chinensis, zawierającą 7–9% berberyny, podawaną także z mlekiem matki ^[1].