Zioła na ból gardła: szałwia, lukrecja i andrographis

Ból gardła to częsta dolegliwość, która zwykle towarzyszy przeziębieniu albo innej infekcji górnych dróg oddechowych. Przy bólu gardła od dawna sięga się po płukanki i napary z ziół. Najczęściej do płukania gardła przygotowuje się mocną herbatkę z szałwii lekarskiej ^[1].

Szałwia lekarska

Szałwia lekarska (Salvia officinalis) jest stosowana przy stanach zapalnych jamy ustnej, dziąseł i gardła ^[1]. Najczęściej przygotowuje się z niej mocną herbatkę przeznaczoną do płukania gardła ^[1]. W dawnym piśmiennictwie zielarskim przy zapaleniu gardła zalecano płukanie herbatą z ziela (nadziemnej części rośliny) szałwii z dodatkiem miodu ^[2]. Do płukania gardła używa się także nalewki z szałwii ^[3].

W jednym badaniu u osób z ostrym, wirusowym zapaleniem gardła porównywano chorych używających sprayu z wyciągiem z szałwii z chorymi, którzy dostawali spray bez substancji czynnej ^[4][3]. W tym badaniu spray z szałwią łagodził ból gardła wyraźnie lepiej niż spray porównawczy ^[3]. Badano gotowy spray z wyciągiem z szałwii, a nie domową herbatkę ^[3][4].

Po miejscowym kontakcie z produktami z szałwii sporadycznie opisywano reakcje alergiczne ^[5]. Szałwia zawiera tujon, substancję opisywaną jako szkodliwa dla układu nerwowego ^[6]. Liść szałwii jest przeciwwskazany w ciąży i w okresie karmienia piersią ^[5]. Opisywano możliwą interakcję szałwii lekarskiej z lekami na cukrzycę ^[7].

Jak przygotowaćnapar do płukania gardła

Surowiec

ziele

Sposób

napar do płukania gardła

Jak zrobić napar

Surowiec zalewa się wrzącą wodą, przykrywa i odstawia na około 15 minut, potem przecedza. Tak przygotowuje się miękkie części: liście, kwiaty, ziele.

1. Herbatkę z szałwii przygotowuje się mocniejszą niż do picia.
2. Do płukanki można dodać miód.
3. Gotowym płynem płucze się gardło.

Kroki według źródeł, bez ilości i dawkowania.

Lukrecja gładka

Lukrecja gładka (Glycyrrhiza glabra) to roślina, z której korzysta się głównie z korzenia ^[8][9]. Odwar z korzenia albo płynny wyciąg z lukrecji dodaje się do płukanek do ust i gardła ^[9][3].

Ból gardła po operacji może wiązać się z podrażnieniem błony śluzowej przez rurkę do oddychania, wprowadzaną na czas znieczulenia ogólnego ^[8]. W przeglądzie wielu badań u dorosłych lukrecja podana miejscowo przed takim znieczuleniem wiązała się z rzadszym i słabszym bólem gardła po zabiegu ^[8]. Autorzy przeglądu oceniają, że lukrecja wydaje się wyraźnie skuteczniejsza od metod bez leków przeciwbólowych ^[8]. Wyniki dotyczą zapobiegania bólowi gardła po operacji, a nie bólu gardła przy przeziębieniu ^[8].

Lukrecja jest przeciwwskazana przy obrzękach i niewydolności serca ^[9]. Źródła zalecają nie łączyć lukrecji z digoksyną (lekiem na niewydolność serca), bo rośnie ryzyko toksycznego działania tego leku ^[10][9]. Przy furosemidzie (leku moczopędnym) lukrecja może nasilać utratę potasu, dlatego zaleca się kontrolę elektrolitów we krwi ^[10].

Jak przygotowaćodwar

Surowiec

korzeń

Sposób

odwar

Jak zrobić odwar

Rozdrobniony surowiec zalewa się zimną wodą, doprowadza do wrzenia i trzyma pod przykryciem na małym ogniu około 30 minut, potem przecedza. Tak gotuje się twarde części roślin: korzenie, kłącza, korę.

1. Odwar z korzenia dodaje się do płukanek do ust i gardła.

Kroki według źródeł, bez ilości i dawkowania.

Andrographis

Andrographis (Andrographis paniculata) w tradycyjnej medycynie chińskiej przepisywano na infekcje gardła i kaszel z gęstą wydzieliną ^[11]. W ziołolecznictwie jest wymieniany jako zioło wzmacniające odporność przy przewlekłym zapaleniu migdałków i bólu gardła ^[12].

W jednym badaniu u osób z zapaleniem gardła i migdałków andrographis łagodził gorączkę i ból gardła podobnie jak paracetamol (lek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy) ^[11]. W piśmiennictwie fitoterapeutycznym dowody na wspomaganie leczenia infekcji dróg oddechowych, w tym zapalenia gardła i migdałków, ocenia się jako dobre ^[11].

Wysokie dawki mogą powodować dolegliwości żołądkowe, brak apetytu i wymioty ^[11]. Przy lekach rozrzedzających krew i przeciwzakrzepowych zaleca się ostrożność, bo możliwe są interakcje ^[11]. Opisywano też możliwą interakcję z warfaryną (lekiem przeciwzakrzepowym na receptę) i z lekami na nadciśnienie ^[13][14].

Jeżówka

Jeżówka (Echinacea) to roślina, której korzeń może być stosowany w płukankach do ust i gardła ^[3]. W ziołolecznictwie jest wymieniana jako zioło wzmacniające odporność przy przewlekłym zapaleniu migdałków i bólu gardła ^[12]. Do płukania gardła używa się także nalewki z jeżówki ^[3].

W jednym badaniu u osób z ostrym bólem gardła spray z jeżówką i szałwią łagodził ból w ciągu pierwszych 3 dni podobnie jak spray z lekiem odkażającym i znieczulającym ^[15]. Badano mieszankę dwóch roślin, a nie samą jeżówkę ^[15].

Po zastosowaniu jeżówki zgłaszano przypadki ciężkich reakcji alergicznych, zaostrzenia astmy i wysypki ^[15]. Długotrwałe stosowanie korzenia jeżówki jest przeciwwskazane u osób przyjmujących leki obniżające odporność, np. po przeszczepie ^[15].

Nagietek lekarski

Kwiat nagietka lekarskiego (Calendula officinalis) stosuje się zewnętrznie przy zapaleniu błon śluzowych jamy ustnej i gardła ^[16]. Do płukania gardła używa się nalewki z nagietka ^[3]. W piśmiennictwie zielarskim przypisuje się nagietkowi zmniejszanie stanu zapalnego w gardle ^[3].

Opisano wstrząs anafilaktyczny (ciężką reakcję alergiczną) po płukaniu gardła naparem z nagietka ^[17]. Doniesienia o uczuleniu na nagietek są jednak niezwykle rzadkie ^[17]. Opisywano możliwą interakcję nagietka z lekami obniżającymi odporność ^[18].

Łopian większy

Łopian większy (Arctium lappa) to roślina dwuletnia, z której w lecznictwie wykorzystuje się m.in. korzenie, liście i owoce ^[19]. Owoce łopianu tradycyjnie stosuje się m.in. dla złagodzenia bólu gardła ^[19]. W zachodnim ziołolecznictwie łopian jest wymieniany przy przewlekłym zapaleniu migdałków i bólu gardła ^[12].

Łopian jest znany z tego, że może zaostrzać dolegliwości, dlatego zaleca się ostrożność ^[12]. Dwa przypadki zatrucia po wypiciu kupnej herbatki z korzenia łopianu przypisuje się najpewniej zanieczyszczeniu inną, trującą rośliną ^[20].

Inne zioła

Mirrę tradycyjnie stosuje się jako płukankę przy zapaleniu gardła i owrzodzeniach jamy ustnej ^[21]. Świetlik bywa wymieniany przy przewlekłym zapaleniu migdałków i bólu gardła ^[12]. Traganka błoniasta (astragalus) jest wymieniana przy przewlekłym zapaleniu migdałków i bólu gardła, ale w czasie ostrej infekcji jest przeciwwskazana ^[12][22]. Korzeń i liście prawoślazu oraz kwiaty lipy wykorzystuje się w naparach przy zapaleniu i bólu gardła ^[1]. Rzepik pospolity, bogaty w garbniki (substancje ściągające błony śluzowe), bywa używany do płukania gardła przy bólu i stanach zapalnych ^[1]. Dawniej do płukania gardła przy stanach zapalnych używano też odwaru z żankiela i naparu z ziela angielskiego ^[23][24].

Dla dociekliwych: szczegóły badań i mechanizmy

W badaniu nad szałwią porównywano spray z płynnym wyciągiem z szałwii ze sprayem bez substancji czynnej u chorych na ostre wirusowe zapalenie gardła ^[4]. Spray zawierał 15% wyciągu z szałwii (stężenie użyte w badaniu, nie zalecenie) ^[3].

Przegląd dotyczący lukrecji objął 5 badań z grupą porównawczą i łącznie 609 dorosłych operowanych w znieczuleniu ogólnym ^[8]. Ból gardła oceniano 24 godziny po zabiegu i był on rzadszy oraz słabszy niż w grupach bez leków przeciwbólowych ^[8]. W 4 badaniach, które opisywały działania niepożądane, nie stwierdzono istotnych działań niepożądanych związanych z lukrecją ^[8]. W jednym z badań płukanka z odwaru korzenia lukrecji przed znieczuleniem zmniejszyła też kaszel po usunięciu rurki do oddychania ^[9].

W badaniu nad andrographis podawano samo zioło w ilości 6 g na dzień przez 1 tydzień (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie) i porównywano je z paracetamolem ^[11]. W badaniu ze sprayem z jeżówką i szałwią grupa porównawcza używała sprayu z chlorheksydyną (środkiem odkażającym) i lidokainą (środkiem znieczulającym miejscowo) ^[15].