Zioła na bolesne miesiączkowanie: imbir, dzięgiel chiński, koper włoski

Bolesne miesiączkowanie to skurczowy ból podbrzusza, który pojawia się tuż przed miesiączką albo w jej pierwszych dniach. Od dawna przy takich dolegliwościach sięga się po napary, przyprawy i domowe sposoby. Imbir, dzięgiel chiński i pluskwicę groniastą wymienia się w piśmiennictwie fitoterapeutycznym wśród ziół stosowanych przy tej dolegliwości ^[1].

Imbir

Imbir (Zingiber officinale) to powszechnie używana przyprawa, a w badaniach nad bolesnym miesiączkowaniem podawano sproszkowane kłącze ^[2][3]. Tradycyjnie imbir stosuje się przy problemach z miesiączką, w tym przy bolesnym miesiączkowaniu ^[3]. W dawnym piśmiennictwie gorący napar z imbiru miał łagodzić bolesne miesiączki i przeziębienia ^[3].

W przeglądach wielu badań kobiety, które brały imbir, odczuwały słabszy ból niż kobiety dostające pozorny preparat bez substancji czynnej ^[2][4][5][6]. W jednym z przeglądów ból trwał też nieco krócej ^[2]. W takich badaniach nie zauważono różnicy między imbirem a NLPZ (lekami przeciwbólowymi i przeciwzapalnymi, np. ibuprofenem) ^[2][5]. W jednym badaniu na 150 studentkach sproszkowany imbir działał porównywalnie z ibuprofenem i kwasem mefenamowym ^[3]. Autorzy przeglądów zastrzegają, że badań było niewiele, często były słabej jakości i obciążone ryzykiem błędów, więc wyniki trzeba traktować ostrożnie ^[2][5].

Opisywano możliwą interakcję imbiru z lekami przeciwzakrzepowymi (rozrzedzającymi krew), a źródło zaleca unikanie takiego połączenia ^[7]. U części osób przyjmujących imbir na nudności pojawiały się łagodne dolegliwości żołądkowo-jelitowe i senność ^[3].

Jak przygotowaćnapar

Surowiec

kłącze

Sposób

napar

Jak zrobić napar

Kłącze imbiru zalewa się wrzącą wodą, przykrywa i odstawia na około 15 minut, potem przecedza.

1. Napar z imbiru pije się na gorąco.

Kroki według źródeł, bez ilości i dawkowania.

Dzięgiel chiński

Dzięgiel chiński (Angelica sinensis) to roślina, której korzeń wykorzystuje się w ziołolecznictwie ^[8]. Tradycyjnie przypisuje mu się regulowanie miesiączkowania i łagodzenie bolesnych miesiączek ^[9]. W piśmiennictwie fitoterapeutycznym zalicza się go do ziół stosowanych długoterminowo przy bolesnym miesiączkowaniu ^[1].

Poprawę opisywano tylko w badaniach bez grupy porównawczej, czasem z dzięglem podawanym w odwarze razem z innymi ziołami, więc nie wiadomo, ile poprawy przyszłoby samo ^[9].

Według tradycyjnej medycyny chińskiej dzięgla nie stosuje się przy skłonności do krwawień, bardzo obfitych miesiączkach, biegunce ze słabego trawienia, ostrych infekcjach wirusowych, w pierwszym trymestrze ciąży i przy skłonności do poronień ^[9]. Opisano przypadki, w których u kobiet przyjmujących dzięgiel z warfaryną (lekiem przeciwzakrzepowym na receptę) krew krzepła wolniej ^[9]. Opisywano też możliwą interakcję z acenokumarolem (innym lekiem przeciwzakrzepowym na receptę), a źródła zalecają nie łączyć dzięgla z warfaryną ani z acenokumarolem ^[10][11]. Opisano przypadek, w którym dzięgiel mógł wywołać nadciśnienie u kobiety karmiącej piersią i u jej niemowlęcia ^[8].

Koper włoski

Koper włoski (Foeniculum vulgare) należy do rodziny selerowatych, do której należą też anyż i kmin ^[12]. Rośliny z tej rodziny, w tym koper włoski, są często stosowane w medycynie tradycyjnej przy bolesnym miesiączkowaniu ^[12]. Przy tej dolegliwości stosuje się olejek eteryczny otrzymywany z owoców kopru włoskiego ^[13].

W przeglądzie wielu badań kobiety przyjmujące koper włoski odczuwały słabszy ból niż te, które dostawały pozorny preparat ^[14]. W tym przeglądzie nie zauważono różnicy między koprem włoskim a kwasem mefenamowym (lekiem przeciwbólowym z grupy NLPZ) ^[14]. Podobny wynik dał inny przegląd, którego autorzy zaznaczają, że potrzebne są dalsze badania potwierdzające ^[4].

U kobiet stosujących olejek z kopru włoskiego na bolesne miesiączki zgłaszano nieznacznie obfitsze krwawienie miesiączkowe ^[13]. Koper włoski jest przeciwwskazany u osób uczulonych na seler, bylicę i przyprawy ^[13]. Nie oczekuje się interakcji olejku z kopru włoskiego z lekami ^[13]. W jednej obserwacji 30 kobiet stosujących olejek przy bolesnych miesiączkach nie zgłoszono działań niepożądanych ^[15].

Pluskwica groniasta

Pluskwicę groniastą (Actaea racemosa) tradycyjnie stosowano przy bólach mięśni, chorobach reumatycznych i zaburzeniach miesiączkowania, w tym przy bolesnych miesiączkach ^[16]. Stosuje się ją przy dolegliwościach nerwowych towarzyszących napięciu przedmiesiączkowemu, bolesnemu miesiączkowaniu i przekwitaniu ^[16]. W piśmiennictwie fitoterapeutycznym zalicza się ją do ziół stosowanych długoterminowo przy bolesnym miesiączkowaniu ^[1].

Pluskwica jest przeciwwskazana u osób z chorobą wątroby ^[16]. Jej stosowanie w czasie karmienia piersią jest zdecydowanie odradzane ^[16]. Przy kwasie walproinowym (leku przeciwpadaczkowym) i metotreksacie (leku stosowanym m.in. w chorobach reumatycznych) rośnie ryzyko uszkodzenia wątroby, dlatego źródło zaleca kontrolę badań wątrobowych ^[17].

Inne zioła

Serdecznik pospolity (Leonurus cardiaca) bywa stosowany przy bolesnym miesiączkowaniu ^[18]. Kalinie koralowej (Viburnum opulus) w piśmiennictwie zielarskim przypisuje się rozkurczanie mięśni macicy i łagodzenie bolesnych miesiączek ^[19]. Pięciornik gęsi, rumianek i krwawnik wymienia się w wykazie surowców przy bolesnym miesiączkowaniu ^[20]. Niepokalanek (Vitex agnus-castus) bywa wymieniany przy bolesnych miesiączkach z napięciem przedmiesiączkowym lub zastojem krwi, ale może nasilać ból skurczowy i nie powinien być stosowany w tym wskazaniu ^[1][21].

Dzieci i nastolatki

W jednym badaniu u nastoletnich dziewcząt olejek z kopru włoskiego zmniejszał ból i ograniczenia codziennej aktywności podobnie jak kwas mefenamowy ^[13]. W badaniu 200 dzieci z alergiami pokarmowymi nadwrażliwość na koper włoski stwierdzono u jednego dziecka ^[15].

Dla dociekliwych: szczegóły badań i mechanizmy

Przegląd z 2024 r. objął 24 badania, z których 12 połączono w obliczeniach; imbir zmniejszał nasilenie i czas trwania bólu bardziej niż placebo (pozorny preparat) ^[2]. Różnica między imbirem a NLPZ albo ćwiczeniami fizycznymi mogła być przypadkowa ^[2]. Autorzy wskazują ryzyko błędów w badaniach, niejasny bilans korzyści i ryzyka oraz rzadkie raportowanie danych o bezpieczeństwie ^[2]. W przeglądzie z 2015 r. cztery badania porównywały imbir z placebo w pierwszych 3–4 dniach cyklu, a autorzy uznali dowody za sugerujące skuteczność proszku z imbiru w ilości 750–2000 mg (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie) ^[6]. W badaniu na 150 studentkach podawano samo sproszkowane kłącze imbiru po 250 mg cztery razy dziennie (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie) ^[3]. Przegląd z 2016 r. podkreśla małą liczbę badań, ich słabą jakość i duże różnice między nimi ^[5]. Zbiorczy przegląd przeglądów z 2022 r. ocenił pewność danych o imbirze przy bolesnym miesiączkowaniu jako niską do umiarkowanej ^[22]. Starszy przegląd ośmiu badań u 481 osób z różnymi rodzajami bólu, w tym jednego badania o bolesnym miesiączkowaniu, uznał dowody na przeciwbólowe działanie imbiru za niewystarczające ^[23]. U 3,3% osób stosujących imbir na nudności wystąpiły łagodne objawy żołądkowo-jelitowe i senność ^[3].

Przegląd z 2021 r. objął 12 badań kopru włoskiego; w porównaniach z placebo zmniejszał on nasilenie bólu, a różnica względem kwasu mefenamowego mogła być przypadkowa ^[14]. Przegląd dziewięciu badań z udziałem 647 pacjentek wykazał, że cynamon, koper włoski i imbir, każde badane osobno, zmniejszały nasilenie bólu w porównaniu z placebo ^[4].

W badaniu bez grupy porównawczej odwar z dzięgla chińskiego z innymi ziołami dał poprawę w 93% przypadków ^[9]. Ligustylid (substancja z dzięgla chińskiego) w dawce 450 mg/dzień (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie) był skuteczny w 77% ze 112 przypadków, także bez grupy porównawczej ^[9].

Komisja E (niemiecki zespół oceniający zioła) wydała pozytywną monografię pluskwicy przy dolegliwościach nerwowych związanych z miesiączką i przekwitaniem ^[16]. Przedawkowanie 5 g ziela lub 12 g płynnego wyciągu z pluskwicy może powodować nudności, wymioty, silny ból głowy, zawroty głowy, bóle stawów, zaczerwienienie oczu i osłabienie tętna ^[16].