Zioła na czyraki: arnika górska i kozieradka pospolita

Czyrak to bolesny, ropny guzek, który powstaje wokół mieszka włosowego, najczęściej z powodu zakażenia bakteryjnego. Przy czyrakach od dawna sięga się po ciepłe okłady i inne domowe sposoby. W polskim piśmiennictwie zielarskim przy skłonności do czyraków niektóre zioła opisuje się jako leczenie wspomagające ^[1].

Arnika górska

Arnika górska (Arnica montana) to roślina, z której w zielarstwie wykorzystuje się kwiaty ^[2][3]. Przetwory z arniki znacznie częściej stosuje się zewnętrznie niż doustnie ^[3]. Tradycyjnie kwiaty arniki stosuje się na skórę przy krwiakach, stłuczeniach i obrzękach po urazach, a także przy czyrakach ^[2][3]. Wymienia się też oparzenia, otarcia naskórka i owrzodzenia ^[2][3].

Zewnętrznie arnikę stosuje się również przy ukąszeniach owadów, dolegliwościach mięśni i stawów oraz powierzchownym zapaleniu żył ^[4].

Arniki nie wolno przyjmować doustnie ^[4]. Nie stosuje się jej na uszkodzoną skórę ani w pobliżu oczu lub ust ^[4]. W wyższych stężeniach arnika może uszkadzać skórę, aż do powstania pęcherzy lub martwicy (obumarcia tkanki) ^[4]. Przy lekach przeciwzakrzepowych i przeciwpłytkowych (lekach rozrzedzających krew, np. aspirynie) źródła zalecają unikanie łączenia z arniką, bo może wzrosnąć ryzyko krwawienia ^[5].

Kozieradka pospolita

Kozieradka pospolita (Trigonella foenum-graecum) to roślina, z której przy czyrakach wykorzystuje się nasiona ^[6][7]. Sproszkowane nasiona stosuje się zewnętrznie jako środek zmiękczający w okładach przy czyrakach i ropnym zapaleniu skóry ^[7][8]. Papki z nasion albo okłady z odwaru opisuje się także przy licznych ropniach oraz zapaleniu naczyń chłonnych i tkanki łącznej ^[6][7].

W piśmiennictwie podaje się, że łyżkę sproszkowanych nasion miesza się ze szklanką letniej wody, doprowadza do wrzenia i krótko gotuje pod przykryciem ^[7]. Ciepły odwar przykłada się potem w okładach na czyraki, wrzody i zapalenia skóry ^[7].

Opisywany jest też okład z pasty: sproszkowane nasiona zarabia się z wodą i odrobiną rozcieńczonego kwasu octowego, a potem lekko ogrzewa ^[7]. Pastę rozsmarowuje się na płótnie i przykłada na chore miejsce, zmieniając okład 2–3 razy dziennie ^[7].

Jak przygotowaćodwar do okładów

Surowiec

nasiona

Sposób

odwar do okładów

Jak zrobić odwar

Sproszkowane nasiona kozieradki rozdrabnia się, zalewa zimną wodą, doprowadza do wrzenia i trzyma pod przykryciem na małym ogniu około 30 minut, potem przecedza.

1. Sproszkowane nasiona przed zagotowaniem dokładnie miesza się z letnią wodą.
2. Gotuje się je łagodnie pod przykryciem.
3. Ciepłym odwarem nasącza się okłady przykładane na czyrak.

Kroki według źródeł, bez ilości i dawkowania.

Inne zioła

Cebulę jadalną (Allium cepa) piecze się albo gotuje w całości do miękkości, a rozgniecioną na miazgę przykłada w gazie na czyrak ^[1]. Na czyraki i ropnie pach opisuje się ciepły okład z gęstej papki z korzenia prawoślazu lekarskiego z dodatkiem miodu ^[9]. Ziele (nadziemną część rośliny) nostrzyka żółtego stosuje się w okładach przy czyrakach i ropniach, a dawniej używano też plastrów z jego wyciągiem ^[10][11]. Ziele bukwicy zwyczajnej stosuje się zewnętrznie na czyraki, wrzody i trudno gojące się rany ^[12]. Ziele drapacza lekarskiego stosuje się w chorobach skóry wiązanych z zaburzeniami przemiany materii, takich jak trądzik i czyraczność (skłonność do nawracających czyraków) ^[13]. W tradycyjnej medycynie chińskiej mirrę (Commiphora molmol) stosuje się między innymi na rany, obrzęki i czyraki ^[14].

Kiedy czyrak wymaga lekarza

Czyraki wargi górnej, nosa, okolicy oczodołu i skroni uważa się za szczególnie groźne ^[1]. Zawsze wymagają one leczenia ogólnego antybiotykami lub sulfonamidami (lekami przeciwbakteryjnymi) ^[1]. Zioła przy skłonności do czyraków opisuje się jako leczenie wspomagające ^[1]. U osób z długotrwałą skłonnością do wysiewów czyraków sprawdza się, czy nie mają cukrzycy ^[1].

W ciąży arnika przyjmowana doustnie grozi uszkodzeniem płodu (opisywano poronienia po jej przedawkowaniu), a kozieradki nie stosuje się w ciąży bez porady specjalisty ^[4][15].

Dla dociekliwych: szczegóły badań i mechanizmy

Zewnętrzne stosowanie arniki, między innymi przy czyrakach, ma pozytywną ocenę w monografii niemieckiej Komisji E ^[4]. Ryzyko krwawienia przy łączeniu arniki z lekami przeciwzakrzepowymi źródło tłumaczy tym, że substancje z arniki mogą hamować zlepianie się płytek krwi, a efekt ten sumuje się z działaniem leków ^[5].

W tradycyjnym przepisie na okład z kozieradki podaje się 50–100 g sproszkowanych nasion i 1/2 łyżeczki 10% kwasu octowego ^[7]. W piśmiennictwie fitoterapeutycznym trądzik i czyraki uznaje się czasem za wskazówkę, by zwrócić uwagę na pracę jelit ^[16].