Zioła na gościec – tradycyjne mieszanki i kuracje ziołowe

Gościec to dawna nazwa przewlekłych chorób stawów, którym towarzyszą ból i ograniczenie ruchu. W piśmiennictwie zielarskim opisuje się zioła stosowane przy gośćcu reumatoidalnym, zwyradniającym i łuszczycowym ^[1]. Przy gośćcu łuszczycowym zioła podaje się równolegle z leczeniem i ćwiczeniami usprawniającymi, aby łagodzić ból ^[1].

Czym jest gościec

Gościec reumatoidalny, nazywany też przewlekłym postępującym, to dawna nazwa reumatoidalnego zapalenia stawów. Gościec łuszczycowy opisuje się jako odmianę reumatoidalnego zapalenia stawów ^[1]. Podstawą jego leczenia są leki i ćwiczenia usprawniające, a zioła podaje się obok nich, w trakcie ćwiczeń, by łagodzić ból ^[1].

Gościec zwyradniający to dawna nazwa choroby zwyrodnieniowej stawów. Jego leczenie zmierza do usunięcia przyczyny przeciążenia stawu ^[1]. Przy otyłości stosuje się dietę niskokaloryczną, a zioła podaje się pomocniczo ^[1].

Zioła w tradycyjnym podejściu do gośćca

Przy gośćcu zwyradniającym piśmiennictwo zielarskie zaleca okresowe kuracje wzmacniające ^[1]. Polegają one na piciu naparów ziołowych przez kilka tygodni do kilku miesięcy, na przykład wiosną naparu z mniszka ^[1]. Przy gośćcu zwyradniającym z kruchymi naczynkami krwionośnymi za pomocne uważa się zioła, które mają uszczelniać ich ściany ^[1].

U chorych na gościec reumatoidalny leczonych sterydami (silnymi lekami przeciwzapalnymi) za korzystne uważa się mieszanki ziół bogatych w krzemionkę (związek krzemu) i sole mineralne ^[1]. To samo dotyczy osób, u których choroba zaczęła się po grypie ^[1]. W piśmiennictwie zielarskim przypisuje się takim mieszankom uzupełnianie składników mineralnych w organizmie ^[1]. Przypisuje się im też ochronę przewodu pokarmowego i układu moczowego ^[1].

Tradycyjne mieszanki ziołowe

Przy gośćcu zwyradniającym opisuje się mieszankę z ziela (nadziemnej części rośliny) skrzypu i rdestu ptasiego, kory kasztanowca i liści porzeczki czarnej ^[1]. Zioła zalewa się wieczorem zimną wodą, rano doprowadza do wrzenia, a po odcedzeniu pije w ciągu dnia ^[1]. Inna mieszanka do naparu zawiera ziele fiołka trójbarwnego, liście ruty oraz kwiaty bzu czarnego i tarniny ^[1]. Obu mieszankom przypisuje się zawartość rutyny, czyli substancji uszczelniającej naczynia krwionośne ^[1].

W tej samej dolegliwości opisuje się herbatkę z liści pokrzywy, korzenia mniszka, kory kruszyny i owoców kopru włoskiego ^[1]. Mieszankę zalewa się zimną wodą, powoli doprowadza do wrzenia, odcedza i pije rano i wieczorem ^[1]. W piśmiennictwie podaje się, że taką kurację prowadzi się przez 4 tygodnie ^[1].

Wiosną przy gośćcu zwyradniającym opisuje się kurację regenerującą naparem z korzenia i kwiatu mniszka ^[1]. Późną wiosną i latem stosuje się też świeży sok z młodych liści pokrzywy albo napar z jej liści ^[1]. Jesienią w tej dolegliwości opisuje się kurację odwarem z owoców jałowca ^[1].

U chorych na gościec przewlekły postępujący długo leczonych sterydami pije się w ciągu dnia odwar z wieloskładnikowej mieszanki ^[1]. Wśród jej składników są m.in. ziele skrzypu, krwawnika i serdecznika, liście melisy i brzozy, korzeń mniszka oraz owoce jałowca ^[1].

Przy gośćcu łuszczycowym opisuje się odwar z kwiatów tarniny i bzu czarnego, liści pokrzywy, ziela fiołka trójbarwnego oraz korzeni łopianu i mydlnicy ^[1]. Taki odwar wypija się porcjami w ciągu dnia ^[1]. W okresie ćwiczeń usprawniających pije się też zagęszczony odwar z owoców bzu czarnego, aby zmniejszyć ból ^[1]. Obok niego przy gośćcu łuszczycowym podaje się zioła zawierające rutynę i sole mineralne ^[1].

Inne zioła

Mniszek pospolity (Taraxacum officinale) jest składnikiem kilku tradycyjnych mieszanek przy gośćcu zwyradniającym i reumatoidalnym ^[1]. Stabilizowany sok z korzenia mniszka opisywano jako zmniejszający częstość uczuleń skórnych u chorych na gościec reumatoidalny leczonych solami złota (dawnym lekiem na tę chorobę) ^[1]. Skrzyp polny (Equisetum arvense), porzeczkę czarną (Ribes nigrum) i kasztanowiec zwyczajny (Aesculus hippocastanum) wymienia się jako składniki mieszanki przy gośćcu zwyradniającym ^[1]. Morszczyn pęcherzykowaty (Fucus vesiculosus) stosuje się pomocniczo, obok diety niskokalorycznej, w odchudzaniu osób otyłych z gośćcem zwyradniającym ^[1].

Zielu fiołka trójbarwnego przypisuje się działanie odtruwające w przewlekłych chorobach przemiany materii, takich jak gościec ^[2]. Przetwory z bluszczu pospolitego przykłada się zewnętrznie na bolesne miejsca u chorych na gościec stawowy ^[3]. Rzepik pospolity wymieniano dawniej przy przewlekłym gośćcu ^[4].

Dla dociekliwych: szczegóły badań i mechanizmy

W gośćcu łuszczycowym za podstawę leczenia uznawano sole złota, cytostatyki (leki hamujące podziały komórek), d-penicylaminę (lek modyfikujący przebieg choroby) i ćwiczenia usprawniające ^[1]. Zioła traktowano jako dodatek podawany równolegle ^[1].

Rutynie przypisuje się uszczelnianie naczyń krwionośnych, podobne do działania witaminy P, oraz działanie przeciwuczuleniowe ^[1]. Przypisuje się jej także obniżanie stężenia cholesterolu, stąd mieszanki z rutyną uważano za korzystne w gośćcu zwyradniającym ^[1]. Przy kruchości naczyń włosowatych zalecano zioła uszczelniające naczynia razem z ziołami o działaniu lipotropowym (wspierającym przemiany tłuszczów w wątrobie) ^[1]. W takiej sytuacji opisywano krople z równych części intraktu (wyciągu ze świeżej rośliny) z kasztanowca i z ruty, po 30–50 kropli 3 razy dziennie (dawka z dawnego piśmiennictwa, nie zalecenie) ^[1].

Dla mieszanki ze skrzypem, rdestem ptasim, kasztanowcem i porzeczką czarną podaje się 3 łyżki ziół na 3 szklanki zimnej wody (ilość z dawnego piśmiennictwa, nie zalecenie) ^[1]. Po nocnym moczeniu wywar doprowadza się rano do wrzenia i odcedza po pół godzinie ^[1]. W piśmiennictwie zielarskim podaje się, że u osób starszych z gośćcem zwyradniającym mineralizacja organizmu jest zmniejszona ^[1]. Nieżyty żołądka, często po nadużywaniu leków przeciwbólowych, mają przy tym pogarszać wchłanianie składników mineralnych ^[1].