Zioła na kamicę moczową: Crataeva nurvala i pokrzywa

Kamica moczowa to choroba, w której w nerkach lub drogach moczowych tworzą się złogi: kamienie albo drobny piasek. W piśmiennictwie zielarskim zioła przy kamicy opisuje się jako środki moczopędne, rozkurczowe i pomagające zapobiegać nawrotom ^[1]. Dlatego od dawna sięga się po napary, odwary i mieszanki ziołowe, zarówno przy skłonności do kamicy, jak i przy już istniejących złogach ^[2][3].

Crataeva nurvala

Crataeva (Crataeva nurvala) to roślina wysoko ceniona w Ajurwedzie, czyli tradycyjnej medycynie indyjskiej, przy zaburzeniach dróg moczowych, w tym przy kamieniach nerkowych ^[4]. Leczniczo wykorzystuje się głównie jej korę, także w postaci odwaru z kory korzenia i łodygi ^[5]. Badania wskazują, że crataeva może poprawiać wyniki u osób z kamieniami moczowymi ^[4]. Odwar z kory korzenia i łodygi opisuje się jako dobrze tolerowany ^[5].

Pokrzywa zwyczajna

Liście pokrzywy zwyczajnej (Urtica dioica) stosuje się jako środek moczopędny przy lekkich stanach zapalnych dróg moczowych i przy skąpym oddawaniu moczu ^[6][7]. Pomocniczo sięga się po nie w kamicy moczowej i w skazie moczanowej (skłonności do odkładania się kwasu moczowego) ^[6][7]. Liście pokrzywy opisuje się też jako zioło do przepłukiwania dróg moczowych i do zapobiegania kamieniom nerkowym ^[8]. Liść pokrzywy wchodzi w skład tradycyjnego odwaru stosowanego w zapobieganiu kamicy, razem z zielem skrzypu i marzanki wonnej ^[3].

Opisywano możliwą interakcję pokrzywy z warfaryną (lekiem przeciwzakrzepowym na receptę) ^[9].

Połonicznik nagi i brzoza brodawkowata

Połonicznik nagi (Herniaria glabra) od dawna stosuje się przeciw kamicy moczowej w medycynie ludowej wielu krajów ^[2]. Wykorzystuje się jego ziele (nadziemną część rośliny), zapobiegawczo przy skłonności do kamicy i w kamicy już istniejącej, zwłaszcza moczowodu i pęcherza ^[2][10]. W piśmiennictwie zielarskim przypisuje mu się stopniowe rozkruszanie złogów, zwłaszcza moczanowych, przy lekko zasadowym moczu ^[2][10]. Ziele połonicznika stosuje się też u osób z dną moczanową i kamicą nerkową ^[3].

Brzoza brodawkowata (Betula verrucosa) dostarcza soku, który pozyskuje się wiosną z naciętego lub nawierconego pnia ^[11][12]. W piśmiennictwie zielarskim przypisuje się temu sokowi działanie wzmacniające i zapobiegające powstawaniu kamieni moczowych ^[12][11]. Sok pije się w kuracjach przy kamicy moczowej oraz zapaleniu nerek i pęcherza, a w lodówce zachowuje trwałość przez kilka dni ^[11]. Liście brzozy łączy się z zielem połonicznika w naparze opisywanym jako łagodnie moczopędny i zapobiegający kamieniom ^[10].

Ziele połonicznika jest przeciwwskazane w ostrym kłębuszkowym zapaleniu nerek, przy krwawieniach, w ostrym nieżycie żołądka i dwunastnicy oraz przy zmianach nowotworowych w drogach moczowych ^[2]. Większe dawki przetworów z połonicznika mogą wywołać nudności ^[10].

Jak przygotowaćnapar

Surowiec

ziele

Sposób

napar

Jak zrobić napar

Ziele połonicznika zalewa się wrzącą wodą, przykrywa i odstawia na około 15 minut, potem przecedza.

1. Ziele połonicznika miesza się w równych częściach z liśćmi brzozy.
2. Napar parzy się pod przykryciem, a potem cedzi.

Kroki według źródeł, bez ilości i dawkowania.

Skrzyp polny i nawłoć pospolita

Skrzyp polny (Equisetum arvense) zalicza się do ziół stosowanych przy kamieniach moczowych, a leczniczo wykorzystuje się jego ziele ^[4][3]. Ziele skrzypu, podobnie jak ziele nawłoci pospolitej (Solidago virgaurea), stosuje się jako środek moczopędny u osób z dną moczanową i kamicą nerkową ^[3]. Ziele nawłoci łączy się z zielem połonicznika, skrzypu i rdestu ptasiego oraz znamionami kukurydzy w mieszance stosowanej w kamicy szczawianowej ^[13].

Ziele skrzypu jest przeciwwskazane przy niedoborze witaminy B1, który przebiega z zapaleniem nerwów i zwolnionym rytmem serca ^[14]. Opisywano możliwą interakcję skrzypu z litem (lekiem stosowanym w chorobie dwubiegunowej) ^[15]. Nawłoć może uczulać, a po przyjęciu jej doustnie opisano alergiczne zapalenie skóry ^[16].

Jak przygotowaćodwar

Surowiec

ziele

Sposób

odwar

Jak zrobić odwar

Ziele skrzypu rozdrabnia się, zalewa zimną wodą, doprowadza do wrzenia i trzyma pod przykryciem na małym ogniu około 30 minut, potem przecedza.

1. Ziele skrzypu łączy się z zielem marzanki wonnej, korzeniem łopianu, liściem pokrzywy oraz kwiatem i owocem bzu czarnego.
2. Gotowy odwar przecedza się do termosu.

Kroki według źródeł, bez ilości i dawkowania.

Marzanka wonna i mniszek pospolity

Ziele marzanki wonnej (Asperula odorata) wchodzi w skład tradycyjnego odwaru stosowanego w zapobieganiu kamicy moczowej ^[3]. Korzeń mniszka pospolitego (Taraxacum officinale) jest składnikiem innego takiego odwaru, razem z liściem brzozy, zielem połonicznika, owocem róży i zielem fiołka trójbarwnego ^[3].

W piśmiennictwie podaje się, że napar z ziela marzanki przyjmuje się przez 2–3 tygodnie, po czym robi się przerwę ^[17]. Duże dawki przetworów z marzanki przyjmowane przez dłuższy czas obniżają krzepliwość krwi, uszkadzają wątrobę i wywołują nudności, bóle oraz zawroty głowy ^[17]. Przy dłuższym stosowaniu naparu zaleca się kontrolę krzepliwości krwi ^[17]. Opisywano możliwą interakcję mniszka z cyprofloksacyną (antybiotykiem na receptę) ^[18].

Marzana barwierska

Wyciągi z kłącza (podziemnej części łodygi) marzany barwierskiej (Rubia tinctorum) stosowano w kamicy fosforanowej i szczawianowej, zwłaszcza gdy złogi tkwią w moczowodzie lub pęcherzu ^[19][20]. W piśmiennictwie zielarskim przypisuje się jej powolne rozkruszanie i rozpuszczanie takich kamieni oraz rozluźnianie mięśni dróg moczowych ^[19][20]. Rozpuszczanie kamieni opisywano w licznych obserwacjach u ludzi ^[20].

Marzanę wycofano z rynku niemieckiego z powodu obaw, że może uszkadzać materiał genetyczny i sprzyjać nowotworom ^[21]. Kłącze jest przeciwwskazane w ostrym i podostrym kłębuszkowym zapaleniu nerek, chorobie wrzodowej żołądka, znacznym upośledzeniu pracy nerek po zakażeniu oraz w zapaleniu lub przeroście ścian dróg moczowych ^[20]. Podczas stosowania marzany odczyn moczu ustalano pod kontrolą lekarza ^[19]. Przetwory z marzany barwią mocz na czerwono ^[19].

Czego nie stosować samodzielnie

Pokrzyk wilcza jagoda jest w całości silnie trującą rośliną ^[22]. Kory crataevy nie zaleca się w ciąży ani podczas karmienia piersią bez porady specjalisty, a przy skrzypie, mniszku i nawłoci u niewielu kobiet w ciąży nie zauważono szkód, ale danych jest za mało, by uznać to za bezpieczne ^{[5][23][24][16]}.

Dla dociekliwych: szczegóły badań i mechanizmy

Połonicznik ma najlepiej działać przy słabo zasadowym moczu o pH 7,0–7,2; obserwowano wtedy stopniowy rozpad kamieni moczanowych aż do krystalicznego piasku ^[2]. Dla mieszanki z nawłocią stosowanej w kamicy szczawianowej za optymalne podaje się pH moczu 6,0–6,2 ^[13]. Przy marzanie zalecano doprowadzenie odczynu moczu pod kontrolą lekarza do pH 5,2–5,6 w kamicy fosforanowej lub 6,0–6,2 w kamicy szczawianowej ^[19].

Działanie marzany przypisuje się barwnikom z grupy antrachinonów, które nie przeczyszczają, lecz wiążą wapń i powoli rozpuszczają kamienie fosforanowe i szczawianowe ^[19]. W badaniach na zwierzętach wyciągi z kłącza marzany hamowały powstawanie kamieni zawierających wapń ^[20]. Czerwone zabarwienie moczu wynika z wydalania barwników alizaryny i purpuryny, a przy brunatnoczerwonym moczu zalecano czasowe zmniejszenie dawek ^[19].

Zioła zawierające glukozynolany (związki siarki) nie powinny być przyjmowane długo w dawkach przekraczających zakres leczniczy, ale znaczenie tej przestrogi dla kory crataevy nie jest znane ^[5].