Zioła na kamicę żółciową: kurkuma, glistnik i kurkuma jawajska

Kamica żółciowa to choroba, w której w pęcherzyku żółciowym albo w drogach żółciowych tworzą się złogi, czyli kamienie. Przy kłopotach z wątrobą i drogami żółciowymi od dawna sięga się po zioła. W polskim ziołolecznictwie kilka roślin, m.in. glistnik, miętę pieprzową i mniszek, stosuje się pomocniczo w kamicy żółciowej ^[1][2][3].

Kurkuma (ostryż długi)

Kurkuma (ostryż długi, Curcuma longa) to roślina, z której korzysta się z kłącza (podziemnej, zgrubiałej części pędu) ^[4]. Kłącze i jego wyciągi alkoholowe stosuje się w kamicy żółciowej, zapaleniu dróg żółciowych i zastoju żółci ^[4]. Wyciągi z kurkumy stosuje się też przy żółtaczce mechanicznej, czyli wywołanej utrudnionym odpływem żółci ^[5]. W piśmiennictwie zielarskim przypisuje się kłączu ułatwianie stopniowego rozpuszczania kamieni, głównie cholesterolowych, i zapobieganie ich tworzeniu ^[5].

Zmniejszanie się kamieni żółciowych po kurkuminie, jednym ze składników kurkumy, obserwowano tylko w badaniach na myszach ^[6].

Kurkuma jest przeciwwskazana przy niedrożności dróg żółciowych, a przy kamieniach żółciowych zaleca się ostrożność ^[6]. W kamicy żółciowej surowiec kurkumy stosuje się po konsultacji z lekarzem ^[5]. Opisywano możliwą interakcję kurkuminy z lekami na cukrzycę oraz z lekami osłabiającymi odporność, stosowanymi np. po przeszczepie ^[7][8].

Kurkuma jawajska

Kurkuma jawajska (Curcuma xanthorrhiza) to inna roślina, z której również korzysta się z kłącza ^[9]. Kłącze stosuje się w kamicy pęcherzyka i przewodu żółciowego wspólnego, w zapaleniu dróg żółciowych i w zastoju żółci ^[9]. W piśmiennictwie zielarskim przypisuje się alkoholowym wyciągom z kłącza pobudzanie wydzielania żółci i pracy wątroby ^[9]. Opisuje się też, że jej składniki mogą rozkurczać drogi żółciowe i przeciwdziałać zastojowi żółci ^[9].

Kłącze jest przeciwwskazane przy ciężkim uszkodzeniu i marskości wątroby, ropnym zapaleniu pęcherzyka żółciowego i niedrożności dróg żółciowych ^[9]. Wyciągi z kłącza w dawkach leczniczych opisuje się jako niepowodujące szkodliwych działań niepożądanych ^[9].

Glistnik jaskółcze ziele

Glistnik jaskółcze ziele (Chelidonium majus) to roślina, z której korzysta się z ziela (nadziemnej części rośliny) ^[1]. Ziele stosuje się w chorobach pęcherzyka i dróg żółciowych, pomocniczo w kamicy żółciowej i w dolegliwościach po operacjach dróg żółciowych ^[1][10]. W piśmiennictwie podaje się odwar z pół łyżki stołowej ziela na szklankę letniej wody jako środek łagodzący bóle wątrobowe przy kamicy ^[11]. Nalewka glistnikowa jest wydawana z przepisu lekarza ^[11].

W jednym badaniu wyciąg z glistnika dał dobre lub bardzo dobre wyniki u około dwóch trzecich chorych z chorobami dróg żółciowych, w tym z kamicą ^[10]. Badanie nie miało grupy porównawczej, więc nie wiadomo, ile poprawy przyszłoby samo ^[10].

Glistnik jest przeciwwskazany przy ciężkich chorobach lub uszkodzeniu wątroby ^[10]. Opisywano rzadkie przypadki zapalenia wątroby związanego ze stosowaniem glistnika ^[10]. Dawki większe od leczniczych i długie stosowanie wywołują podrażnienie przewodu pokarmowego, wymioty i uszkodzenie oczu podobne do jaskry ^[1]. W ciąży glistnik może szkodzić płodowi lub noworodkowi ^[10].

Jak przygotowaćodwar

Surowiec

ziele

Sposób

odwar

Jak zrobić odwar

Ziele glistnika rozdrabnia się, zalewa zimną wodą, doprowadza do wrzenia i trzyma pod przykryciem na małym ogniu około 30 minut, potem przecedza.

1. Ziele zalewa się letnią wodą i ogrzewa na parze pod przykryciem.
2. Po odstawieniu odwar się cedzi.

Kroki według źródeł, bez ilości i dawkowania.

Mięta pieprzowa

Mięta pieprzowa (Mentha piperita) to roślina, z której w ziołolecznictwie korzysta się z liści ^[2]. Liść stosuje się w chorobach wątroby i dróg żółciowych, a pomocniczo w kamicy żółciowej i żółtaczce ^[2][12].

Opisywano, że mentol dodany do kwasu ursodeoksycholowego (leku na receptę rozpuszczającego kamienie żółciowe) wyraźnie zmniejszał rozmiar kamieni ^[13]. Badano mentol podawany razem z lekiem, a nie napar z liści mięty ^[13]. U osób z kamieniami żółciowymi przy mięcie pieprzowej zaleca się ostrożność ^[13].

Mniszek pospolity

Mniszek pospolity (Taraxacum officinale) to roślina, z której w ziołolecznictwie korzysta się z korzenia i ziela ^[3][5]. Stosuje się go w zastoju żółci w pęcherzyku, przy zagrożeniu kamicą i w jej początkowym okresie ^[14]. Korzeń stosuje się też pomocniczo w kamicy żółciowej i w zaburzeniach pracy dróg żółciowych ^[3].

W kamicy żółciowej stosowanie ziela mniszka opisuje się jako możliwe tylko w porozumieniu z lekarzem ^[5]. Przy korzeniu mniszka u osób z kamicą żółciową zaleca się ostrożność ^[15]. Wśród przeciwwskazań dla ziela mniszka wymienia się niedrożność dróg żółciowych i jelit ^[5]. Kontaktowe reakcje alergiczne na mniszek opisywano zwłaszcza u ogrodników i florystów ^[15].

Karczoch zwyczajny

Karczoch zwyczajny (Cynara scolymus) to roślina, z której w ziołolecznictwie korzysta się z liści i ziela ^[16][17]. Preparaty z karczocha zaleca się w zaburzeniach wytwarzania i odpływu żółci, w tym w kamicy żółciowej i zastoju żółci ^[16][17]. Tradycyjnie stosowano go też m.in. przy kamieniach żółciowych i moczowych oraz przy żółtaczce ^[18].

W kamicy żółciowej lub niedrożności pęcherzyka zaleca się stosowanie karczocha z ostrożnością i pod nadzorem specjalisty ^[18]. Opisano przypadek pokrzywki i nagłego obrzęku skóry po zjedzeniu karczocha ^[18].

Bluszczyk kurdybanek i ostropest plamisty

Bluszczyk kurdybanek (Glechoma hederacea) to roślina, z której korzysta się z ziela ^[19]. W piśmiennictwie zielarskim przypisuje się mu zwiększanie wydzielania żółci, ułatwianie jej odpływu i zmniejszanie ryzyka tworzenia się kamieni ^[19].

Z ostropestu plamistego (Silybum marianum) otrzymuje się sylimarynę, czyli grupę jego substancji czynnych ^[20]. Opisywano, że sylimaryna przyjmowana doustnie przez osoby z kamieniami żółciowymi lub po usunięciu pęcherzyka zmniejszała ilość cholesterolu w żółci ^[20]. Ostropest jest przeciwwskazany przy znanym uczuleniu na tę roślinę lub jej składniki ^[20]. Opisywano możliwą interakcję sylimaryny z lekami stosowanymi po przeszczepie ^[21].

Dla dociekliwych: szczegóły badań i mechanizmy

Kwas chenodeoksycholowy, jeden z kwasów żółciowych, uważa się za jeden z najsilniejszych czynników hamujących powstawanie kamieni cholesterolowych ^[19][9]. Podczas kuracji zielem bluszczyka kurdybanka opisano wzrost zawartości tego kwasu w żółci ^[19]. Alkoholowe wyciągi z kłącza kurkumy jawajskiej opisuje się jako zwiększające produkcję kwasów żółciowych, w tym kwasu chenodeoksycholowego ^[9].

U myszy z kamieniami żółciowymi czysta kurkumina, a nie przyprawa, powodowała cofanie się kamieni i spadek stężenia cholesterolu w żółci ^[6]. Sylimaryna u osób z kamieniami lub po usunięciu pęcherzyka zmniejszała też indeks nasycenia żółci, czyli miarę skłonności żółci do wytrącania cholesterolu ^[20]. Badanie wyciągu z glistnika nie miało grupy porównawczej; dobre lub bardzo dobre wyniki odnotowano u 2/3 pacjentów z zapaleniem dróg żółciowych, kamicą lub zapaleniem pęcherzyka bez kamieni ^[10]. Opisywano też możliwą interakcję mniszka z cyprofloksacyną (antybiotykiem na receptę) ^[22].