Zioła na łupież: orzech włoski i olejek z drzewa herbacianego
Damian Podraza — zielarz fitoterapeuta
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty. Leków nie należy odstawiać ani zmieniać bez konsultacji z lekarzem prowadzącym.
Łupież to drobne, białe lub szarawe łuski złuszczającego się naskórka, widoczne na skórze głowy i na włosach. Dolegliwość często nawraca, dlatego wiele osób szuka łagodnych, domowych sposobów pielęgnacji skóry głowy. W polskim zielarstwie do mycia głowy przy łupieżu używano odwarów z pokrzywy i z korzenia mydlnicy oraz naparu z kwiatu chabru [1][2][3].
W skrócie
- Na podstawie danych klinicznych olejek z drzewa herbacianego opisuje się w piśmiennictwie fitoterapeutycznym jako skuteczny przy łupieżu.
- Olejek z drzewa herbacianego może uczulać, a olejek utleniony uczula silniej niż świeży.
- Liść orzecha włoskiego to tradycyjny składnik mieszanki ziołowej do mycia głowy przy łupieżu.
- Pokrzywę, korzeń mydlnicy i kwiat chabru tradycyjnie stosuje się do mycia skóry głowy przy łupieżu.
- Tatarak zalicza się do ziół toksycznych lub potencjalnie toksycznych i nie zaleca się go do stosowania wewnętrznego.
Olejek z drzewa herbacianego
Olejek z drzewa herbacianego (Melaleuca alternifolia) to olejek eteryczny, który nakłada się na skórę [4][5]. Wymienia się go przy łupieżu oraz przy trądziku pospolitym [4].
Na podstawie danych klinicznych olejek z drzewa herbacianego opisuje się w piśmiennictwie fitoterapeutycznym jako skuteczny przy łupieżu [4]. Chodzi o sam olejek z tej rośliny, a nie o mieszanki ziołowe do mycia głowy [4].
Olejek z drzewa herbacianego może uczulać [5]. Olejek utleniony, czyli zmieniony pod wpływem powietrza, uczula silniej niż świeży [5]. Opisano przypadek, w którym codzienne nakładanie olejku pod szczelnym opatrunkiem na otarcie skóry wywołało rozległą reakcję skórną [5]. Zmiany szerzyły się na tułów i kończyny mimo odstawienia olejku i ustąpiły dopiero po leczeniu prednizonem (lekiem sterydowym o działaniu przeciwzapalnym) [5].
Orzech włoski
Orzech włoski (Juglans regia) pochodzi z Persji i jest uprawiany w ogrodach oraz przy drogach [6]. Jego owoc okrywa mięsista, zielona osłona o aromatycznym zapachu [6]. W ziołolecznictwie korzysta się z liści, niedojrzałych owoców zbieranych na przełomie czerwca i lipca, dojrzałych nasion oraz łupin [7].
Przy łupieżu liść orzecha wymienia się jako składnik mieszanki ziołowej z liściem bluszczu, której odwarem myje się głowę [8]. Takie mycie powtarzano kilkakrotnie, także przy grzybicy, wszawicy i zapaleniu skóry owłosionej głowy [8]. Zastosowanie liścia orzecha przy łupieżu wywodzi się z tradycji zielarskiej [8].
Zielone łupiny orzecha włoskiego mają właściwości barwiące i bywają używane do farbowania włosów [7]. Dawniej z drobno posiekanych zielonych łupin, zalanych rozcieńczonym spirytusem i wystawionych na słońce, przygotowywano barwnik [6].
Inne zioła
Odwarami z pokrzywy myje się skórę głowy przy łupieżu i łojotoku (nadmiernym przetłuszczaniu się skóry) [1]. Odwar z korzenia mydlnicy lekarskiej (Saponaria officinalis) opisuje się jako środek pomocniczy przy łupieżu i łojotokowym zapaleniu skóry głowy [2]. Naparem z kwiatu chabru bławatka zmywa się skórę głowy przy łupieżu i grzybicy [3].
Przy łupieżu wymienia się też sok z łopianu wcierany w skórę głowy, napar z korzenia kozłka lekarskiego oraz wyciągi z liści brzozy [9][10][11]. Tradycyjnie stosowano również maść i olej z dziurawca oraz odwar z tymianku łączony z korzeniem łopianu [12][13]. Do mycia głowy przy łupieżu opisuje się także mieszanki z szyszkami chmielu albo z koniczyną łąkową, kwiatami lipy i krwawnikiem [14][15].
Czego nie stosować samodzielnie
Tatarak zwyczajny (Acorus calamus) zalicza się do ziół toksycznych lub potencjalnie toksycznych i generalnie nie zaleca się go do stosowania wewnętrznego [16][5].
Dla dociekliwych: szczegóły badań i mechanizmy
Olejek z drzewa herbacianego opisuje się też jako skuteczny przy zakażeniach MRSA (gronkowcem złocistym opornym na wiele antybiotyków) [4]. Produkty utleniania tego olejku mają około 3-krotnie silniejsze działanie uczulające niż olejek świeży [5]. W teście płatkowym (próbie uczuleniowej na skórze) utleniona próbka wywołała silniejszą reakcję niż świeża [5]. W opisanym przypadku reakcja skórna pojawiła się po 2 tygodniach codziennego stosowania olejku pod szczelnym opatrunkiem [5]. Zmiany ustąpiły po 2 tygodniach leczenia prednizonem [5].
Najczęstsze pytania
- Jakie zioła tradycyjnie stosuje się na łupież?
Tradycyjnie skórę głowy myje się odwarami z pokrzywy lub z korzenia mydlnicy albo naparem z kwiatu chabru [1][2][3]. Liść orzecha włoskiego wymienia się jako składnik mieszanki ziołowej do mycia głowy przy łupieżu [8].
- Czy olejek z drzewa herbacianego pomaga na łupież?
Na podstawie danych klinicznych olejek z drzewa herbacianego opisuje się w piśmiennictwie fitoterapeutycznym jako skuteczny przy łupieżu [4]. Olejek może jednak uczulać, a olejek utleniony uczula silniej niż świeży [5].
- Czy olejek z drzewa herbacianego może podrażnić skórę?
Tak, olejek może uczulać [5]. Opisano przypadek rozległej reakcji skórnej po codziennym nakładaniu olejku pod szczelnym opatrunkiem na otarcie skóry [5].
Źródła
- Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski, „Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie” (1987), monografia „108. Pokrzywa zwyczajna”
- Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski, „Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie” (1987), monografia „90. Mydlnica lekarska”
- Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski, „Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie” (1987), monografia „23. Chaber bławatek”
- Kerry Bone, Simon Mills, „Principles and Practice of Phytotherapy: Modern Herbal Medicine” (2013), monografia „Herbal approaches to pathological states”
- Simon Mills, Kerry Bone, „The Essential Guide to Herbal Safety” (2005)
- August Czarnowski, „Zielnik lekarski. Zastosowanie, opis botaniczny i uprawa najważniejszych polskich roślin lekarskich” (1938), monografia „55. JUGLANS REGIA L. — Orzech włoski.”
- Wiedza i doświadczenie własne autora
- Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski, „Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie” (1987), monografia „11. Bluszcz pospolity”
- Aleksander Ożarowski (red.), „Ziołolecznictwo — Poradnik dla lekarzy” (1982)
- Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski, „Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie” (1987), monografia „65. Kozłek lekarski”
- Irena Matławska (red.), „Farmakognozja. Część 1”
- Kerry Bone, Simon Mills, „Principles and Practice of Phytotherapy: Modern Herbal Medicine” (2013), monografia „St John’s wort”
- Aleksander Ożarowski (red.), „Ziołolecznictwo — Poradnik dla lekarzy” (1982), monografia „Thymus vulgaris — Tymianek pospolity”
- Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski, „Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie” (1987), monografia „24. Chmiel zwyczajny”
- Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski, „Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie” (1987), monografia „59. Koniczyna łąkowa”
- Kerry Bone, Simon Mills, „Principles and Practice of Phytotherapy: Modern Herbal Medicine” (2013), monografia „Appendices A-E”