Zioła na migrenę – maruna, wierzba i mięta pieprzowa

Migrena to nawracający, często silny ból głowy, któremu mogą towarzyszyć nudności oraz nadwrażliwość na światło i dźwięk. Zioła są często stosowane przy migrenie, zarówno w czasie napadu, jak i zapobiegawczo ^[1]. Ludzie sięgają po nie najczęściej wtedy, gdy chcą, by napady były rzadsze i łagodniejsze.

Złocień maruna

Maruna (złocień maruna, Tanacetum parthenium) to roślina, której ziele (nadziemna część rośliny) opisuje się jako korzystne w zapobieganiu bólom migrenowym ^[2]. Tradycyjnie marunę stosuje się w zapobieganiu migrenie ^[3][4]. Świeże ziele i sok ze świeżego ziela zaleca się zapobiegawczo, by napady były rzadsze, a ból łagodniejszy ^[2]. W piśmiennictwie zielarskim wskazuje się ją jako roślinę przyjmowaną zapobiegawczo, by ograniczać napady ^[4].

W najnowszym przeglądzie wielu badań porównywano osoby, które brały marunę, z osobami, które jej nie brały ^[5]. W takich badaniach napady u osób biorących marunę były nieco rzadsze i krótsze ^[5]. Siła bólu, nudności i nadwrażliwość na światło czy dźwięk nie zmieniły się wyraźnie, a jakość danych autorzy ocenili jako ograniczoną ^[5]. Autorzy piszą, że maruna może dawać umiarkowaną korzyść w zapobieganiu migrenie ^[5]. Starsze przeglądy oceniały wyniki jako mieszane i nieprzekonujące, choć jeden uznał, że maruna prawdopodobnie pomaga zapobiegać migrenie ^[6][1][7]. W jednym takim badaniu ból migrenowy był słabszy u osób biorących sproszkowaną marunę ^[3].

Efekt zapobiegawczy ocenia się po kilku miesiącach, a pełne działanie może być widoczne po 4–6 miesiącach ^[8]. Badano konkretne preparaty, na przykład specjalny wyciąg z maruny, a nie każdy produkt z tej rośliny ^[9]. W jednym badaniu taki wyciąg nie pomógł ogółowi chorych, a jedynie niewielkiej grupie osób z częstymi napadami ^[9].

Osoby uczulone na marunę lub na spokrewnione z nią rośliny z tej samej rodziny nie powinny przyjmować jej doustnie ^[3]. Uczulenie krzyżowe z takimi roślinami występuje często ^[3]. W ankiecie wśród 270 chorych na migrenę jedzących świeże liście maruny rzadziej zgłaszano mrowienie, ból głowy, obrzęk warg lub jamy ustnej i biegunkę ^[10]. W badaniach opisywano tylko łagodne i przemijające działania niepożądane ^[6][7].

Przy łączeniu maruny z NLPZ (leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, np. ibuprofen) źródła zalecają ostrożność, bo leki te mogą osłabiać jej działanie w migrenie ^[11]. Jeden przegląd zgłasza możliwe obawy przy długim stosowaniu maruny u osób z chorobą wieńcową serca ^[12]. W ciąży u niewielu kobiet nie zauważono szkód, ale danych jest za mało, by uznać to za bezpieczne ^[3].

Wierzba purpurowa i kora wierzby

Przy migrenie korę wierzby opisuje się głównie w połączeniu z maruną ^[3][13]. W jedynym opisanym badaniu użyto kory wierzby białej, a nie wierzby purpurowej (Salix purpurea) ^[13].

W tym jednym małym badaniu 12 osób z migreną bez aury przyjmowało preparat z maruny i kory wierzby ^[13]. Napady stały się rzadsze, słabsze i krótsze, a w tej grupie preparat był dobrze tolerowany ^[13][3]. Badanie nie miało grupy porównawczej, więc nie wiadomo, ile poprawy przyszłoby samo ^[13]. W piśmiennictwie podaje się, że połączenie kory wierzby z maruną może przyspieszyć efekt zapobiegawczy ^[3].

Kora wierzby jest przeciwwskazana u osób uczulonych i nadwrażliwych na salicylany (substancje podobne do aspiryny) ^[14]. Jest też przeciwwskazana przy niedoborze G6PD (wrodzona choroba, w której czerwone krwinki łatwo się rozpadają) ^[14]. Opisano przypadek gwałtownego rozpadu krwinek u takiej osoby, być może związany z preparatem z kory wierzby ^[14]. Kora wierzby może nieznacznie nasilać działanie leków rozrzedzających krew (np. aspiryny) i wchodzić w interakcje z warfaryną (lek przeciwzakrzepowy na receptę) i podobnymi lekami ^[14]. W okresie karmienia piersią nie zaleca się jej stosowania, bo salicylany przenikają do mleka ^[14].

Mięta pieprzowa

Mięta pieprzowa (Mentha piperita) to roślina, z której pochodzą olejek miętowy i mentol ^[1][15]. Przy migrenie bada się głównie mentol stosowany w czasie napadu ^[1].

W przeglądzie badań wyniki dla mentolu stosowanego w czasie napadu oceniono jako obiecujące, ale wstępne ^[1]. Wiele badań w tym przeglądzie miało duże ryzyko błędów ^[1]. W badaniu smarowano skórę 10-procentowym roztworem mentolu w alkoholu, a nie dowolnym olejkiem miętowym, i przy migrenie bez aury okazało się to skuteczne ^[15].

Inne zioła

We Francji przy migrenie stosuje się dymnicę pospolitą (Fumaria officinalis), opisywaną jako zioło wątrobowe ^[8]. Zieloną herbatę z herbaty chińskiej (Thea sinensis) wymienia się jako mogącą być wartościową w zapobieganiu migrenie ^[8]. Liść melisy oraz zewnętrznie stosowane wyciągi z liści rozmarynu tradycyjnie stosuje się przy migrenie ^[2]. Kurkumę wymienia się jako możliwy środek zapobiegawczy, a w przeglądzie badań wyniki dla substancji z kurkumy były wstępnie pozytywne ^[8][1].

Czego nie stosować samodzielnie

Sporysz (grzyb porażający zboża) dawniej podawano przy migrenie, ale może on uszkadzać naczynia, prowadzić do martwicy tkanek i ma określoną dawkę śmiertelną ^[16]. Starca popielatego, któremu w medycynie ludowej przypisywano usuwanie bólów migrenowych, obecnie się nie zaleca z powodu zawartych w nim alkaloidów pirolizydynowych ^[17].

Dzieci i nastolatki

Olejku miętowego nie stosuje się na twarz i klatkę piersiową niemowląt i małych dzieci, zwłaszcza w okolicy nosa ^[15]. Źródło nie określa granicy wieku.

Dla dociekliwych: szczegóły badań i mechanizmy

Najnowszy przegląd objął 9 badań z udziałem 899 osób, w których marunę porównywano z pozorowanym środkiem ^[5]. Zmniejszenie siły bólu było tam tylko tendencją, a różnica mogła być przypadkowa ^[5]. Starszy przegląd 5 badań z udziałem 343 osób uznał, że dane nie dowodzą przekonująco skuteczności maruny w zapobieganiu migrenie ^[6]. Inny przegląd uznał, że sposób zbierania danych w poszczególnych badaniach nie pozwala łączyć wyników, choć sugerują one korzyść u części chorych ^[12].

W badaniu specjalnego wyciągu z maruny (badanego w jednym preparacie) wzięło udział 147 osób, a wyciąg porównywano z pozorowanym środkiem ^[9]. Ogółem nie wykazano działania zapobiegawczego, a napady były rzadsze tylko w podgrupie 49 osób z co najmniej czterema napadami w miesiącu przed badaniem ^[9]. Przynajmniej jedno działanie niepożądane zgłosiło 35% badanych, podobnie często w grupach z wyciągiem i z pozorowanym środkiem ^[9]. W innym badaniu sproszkowana maruna w ilości 100 mg na dobę (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie) zmniejszała siłę bólu migrenowego ^[3].

W badaniu mieszanki maruny i kory wierzby białej, bez grupy porównawczej, częstość napadów zmalała o 57,2% po 6 tygodniach i o 61,7% po 12 tygodniach u 9 z 10 ocenianych osób ^[13][3]. Podawano po 300 mg maruny i 300 mg kory wierzby dwa razy dziennie (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie), a przeglądy oceniają dane o samej marunie jako niejednoznaczne ^[13][6][1].

W pilotażowym badaniu w jednym ośrodku 50 osób z migreną z aurą przyjmowało na początku aury preparat łączący wyciąg z maruny z magnezem i jeszcze jedną substancją, a w innych napadach sam magnez ^[18]. Skrócenie aury o ponad połowę zgłosiło 48 osób (96,0%) po preparacie złożonym i 7 osób (14,0%) po samym magnezie ^[18]. W badaniu 69 kobiet z przewlekłą migreną połączenie akupunktury z maruną lepiej poprawiało jakość życia i zmniejszało ból niż każda z tych metod osobno ^[19].

Mechanizm działania maruny nie jest w pełni poznany; sugerowano, że może ograniczać uwalnianie substancji z płytek krwi ^[3]. Wpływ maruny na płytki krwi wykazano tylko w badaniach laboratoryjnych, w stężeniach nieosiąganych po przyjęciu doustnym, a u osób biorących marunę płytki działały prawidłowo ^[20]. Dlatego zalecenie unikania maruny przy warfarynie uznaje się za pozbawione podstaw ^[20]. W badaniach krwi nie zauważono różnic między chorymi na migrenę biorącymi marunę, chorymi jej niebiorącymi i zdrowymi ochotnikami ^[3]. Brak doniesień o przypadkach przedawkowania kory wierzby ^[14].