Zioła na nadciśnienie tętnicze: głóg i jemioła – co wiadomo

Nadciśnienie tętnicze to stan, w którym ciśnienie krwi w tętnicach jest stale podwyższone. Wiele osób szuka sposobów, które mogłyby wspierać leczenie, i sięga po rośliny znane z tradycji zielarskiej.

Głóg dwuszyjkowy

Z głogu dwuszyjkowego (Crataegus oxyacantha) w zielarstwie wykorzystuje się kwiaty i owoce ^[1]. Tradycyjnie stosuje się go w nadciśnieniu, zwłaszcza nieustabilizowanym i wywołanym bodźcami zewnętrznymi ^[2][3]. Kwiaty i ich wyciągi podaje się wspomagająco w leczeniu nadciśnienia ^[1]. Owoce mają działać podobnie jak kwiaty, ale słabiej ^[1]. W piśmiennictwie zielarskim podaje się, że głóg obniża ciśnienie, o ile nadciśnienie nie ma przyczyny w nerkach ^[2][3].

W piśmiennictwie opisuje się odwar z 1 łyżki kwiatów głogu na szklankę wody, stosowany w nadciśnieniu ^[1]. Stosuje się też napary i wyciągi alkoholowe z głogu ^[1].

Działanie głogu przy lekkim nadciśnieniu ocenia się jako słabe ^[4]. W jednym badaniu wstępnym u osób z lekkim nadciśnieniem wyciąg z liści i kwiatów głogu wykazywał tendencję do obniżania ciśnienia rozkurczowego (dolnego) i zmniejszania lęku ^[4]. W innym badaniu u osób z cukrzycą typu 2 i nadciśnieniem porównywano osoby biorące wyciąg z głogu z osobami, które go nie brały ^[4]. Ciśnienie dolne spadło w nim bardziej w grupie przyjmującej głóg ^[4]. Wczesne badanie z nalewką z owoców pokazało wyraźny spadek ciśnienia, ale bez grupy porównawczej, więc nie wiadomo, ile poprawy przyszłoby samo ^[4].

Źródła nie podają znanych przeciwwskazań do stosowania głogu ^[4]. Opisano jeden przypadek ciężkiej, nagłej reakcji uczuleniowej na głóg ^[4]. Obawy o szkodliwe łączenie głogu z digoksyną (lekiem na serce na receptę) nie potwierdziły się w badaniach ^[4].

Jak przygotowaćodwar

Surowiec

kwiat

Sposób

odwar

Jak zrobić odwar

Kwiaty głogu rozdrabnia się, zalewa zimną wodą, doprowadza do wrzenia i trzyma pod przykryciem na małym ogniu około 30 minut, potem przecedza.

1. Kwiaty zalewa się ciepłą wodą i powoli ogrzewa pod przykryciem.
2. Po przecedzeniu odwar uzupełnia się ciepłą wodą przelaną przez zioła.
3. Pije się świeżo przygotowany odwar.

Kroki według źródeł, bez ilości i dawkowania.

Jemioła pospolita

Z jemioły pospolitej (Viscum album) wykorzystuje się ziele (nadziemną część rośliny) ^[5]. Wyciągi z ziela podaje się doustnie pomocniczo w nadciśnieniu, w wahaniach ciśnienia wywołanych emocjami i przy przyspieszonym biciu serca ^[5]. W piśmiennictwie zielarskim nalewce z ziela jemioły przypisuje się obniżanie ciśnienia tętniczego ^[1]. Opisywano macerat, czyli wyciąg z ziela moczonego w ciepłej wodzie, oraz wino z jemiołą ^[5].

W jednym badaniu wstępnym ciśnienie spadło po 12 tygodniach przyjmowania homeopatycznej nalewki z jemioły ^[6]. Badanie nie miało grupy porównawczej, więc nie wiadomo, ile poprawy przyszłoby samo ^[6].

Jemioła działa stosunkowo silnie, a po przedawkowaniu może wywołać wymioty, kolki, a nawet majaczenie i drgawki ^[5]. Ze względu na obawy o toksyczność może nie nadawać się do samodzielnego stosowania ^[7]. Źródła zalecają unikanie jemioły w ciąży i w okresie karmienia piersią ^[7]. Jemioła może też powodować zapalenie wątroby ^[8].

Żeń-szeń

Z żeń-szenia (Panax ginseng) wykorzystuje się korzeń ^[9]. Przegląd wielu badań porównywał osoby biorące żeń-szeń z osobami, które dostawały preparat obojętny ^[10]. W grupie z żeń-szeniem ciśnienie skurczowe (górne) i rozkurczowe było niższe ^[10]. Autorzy przeglądu piszą, że żeń-szeń może jedynie wspomagać zapobieganie chorobom przemiany materii, w tym nadciśnieniu ^[10]. W jednym badaniu u osób z nadciśnieniem czerwony żeń-szeń części chorych obniżył ciśnienie, części go nie zmienił, a u nielicznych podniósł ^[11]. W innym badaniu czerwony żeń-szeń obniżył ciśnienie górne u osób z nadciśnieniem ^[11].

Źródła o bezpieczeństwie zalecają unikanie korzenia żeń-szenia u osób z nadciśnieniem, bo znaczenie jego wpływu na ciśnienie jest niejasne ^[9]. Żeń-szeń jest przeciwwskazany w ostrej fazie infekcji ^[12]. Wyższe dawki mogą powodować działania niepożądane ^[11]. Przy warfarynie (leku przeciwzakrzepowym na receptę) żeń-szeń może osłabiać jej działanie, co grozi zakrzepami ^[11][13]. Przy warfarynie źródła zalecają kontrolę krzepnięcia krwi ^[13]. Przy gliklazydzie (leku na cukrzycę) rośnie ryzyko zbyt niskiego cukru we krwi i zaleca się jego kontrolę ^[13].

Czosnek pospolity

Z czosnku pospolitego (Allium sativum) wykorzystuje się cebulę, czyli główkę ^[14]. Tradycyjnie stosuje się go doustnie w nadciśnieniu i miażdżycy ^[14].

Przegląd 11 badań wykazał spadek ciśnienia u osób biorących czosnek w porównaniu z preparatem obojętnym ^[12]. U osób z nadciśnieniem ten spadek był większy ^[12]. W jednym badaniu u osób z zespołem metabolicznym (m.in. otyłością brzuszną, nadciśnieniem i złymi wynikami tłuszczów we krwi) surowy rozgnieciony czosnek wiązał się z niższym ciśnieniem ^[15]. To badanie nie miało grupy porównawczej, więc nie wiadomo, ile poprawy przyszłoby samo ^[15].

Opisano dwa przypadki osób biorących warfarynę, u których po produktach czosnkowych krew krzepła wolniej ^[16]. Przy acenokumarolu (leku przeciwzakrzepowym na receptę) źródła zalecają kontrolę krzepnięcia krwi ^[17]. Przy aspirynie zaleca się ostrożność, bo rośnie ryzyko krwawienia ^[17]. Czosnek zawiera związki siarki, które zakłócają wytwarzanie hormonów tarczycy ^[12].

Pietruszka zwyczajna

Z pietruszki zwyczajnej (Petroselinum sativum) w badaniach używano ziela, łączonego z korzeniem szparagu ^[12]. W badaniach bez grupy porównawczej to połączenie wiązało się ze spadkiem ciśnienia u osób z nadciśnieniem ^[12]. Brak grupy porównawczej oznacza, że nie wiadomo, ile poprawy przyszłoby samo ^[12].

Inne zioła

W jednym badaniu u osób z łagodnym nadciśnieniem proszek z liści rośliny Eclipta alba zwiększał ilość oddawanego moczu i wydalanie sodu ^[12]. Traganek błoniasty tylko w badaniach na zwierzętach przeciwdziałał wzrostowi ciśnienia ^[18]. Jednocześnie nadciśnienie wymienia się wśród przeciwwskazań do stosowania traganka ^[19].

Czego nie stosować samodzielnie

Rauwolfia wężowa jest toksyczna i nie powinna być stosowana wewnętrznie, chyba że jest to wyraźnie wskazane ^[20]. Ciemiężyca jest niebezpieczna, bo dawki obniżające ciśnienie są bliskie dawkom trującym ^[21].

Dla dociekliwych: szczegóły badań i mechanizmy

W piśmiennictwie zielarskim flawonoidom głogu (roślinnym barwnikom) przypisuje się poprawę ukrwienia mózgu i zmniejszanie oporu naczyń, zwłaszcza u osób starszych i z nadciśnieniem ^[3]. Głóg ma też nieznacznie zwiększać ilość oddawanego moczu przez rozkurczanie dróg moczowych ^[2][3]. Informacje o przedawkowaniu głogu są nieznane ^[4].

Przegląd badań nad żeń-szeniem objął 23 prace i 27 zestawów danych, z żeń-szeniem i koreańskim czerwonym żeń-szeniem ^[10]. Dawki wynosiły od 200 mg do 8 g (dawki użyte w badaniach, nie zalecenie), a podawanie trwało od czterech do 24 tygodni ^[10]. W grupach z żeń-szeniem niższe były też cukier, insulina, odsetek tkanki tłuszczowej oraz cholesterol i trójglicerydy we krwi ^[10]. W badaniu na 196 osobach z nadciśnieniem podawano 3–6 g czerwonego żeń-szenia dziennie (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie) przez 10 miesięcy ^[11]. Ciśnienie obniżyło się u 51% badanych, nie zmieniło u 43%, a podniosło u 5% ^[11]. W badaniu na 26 osobach z nadciśnieniem 4,5 g czerwonego żeń-szenia dziennie (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie) przez 8 tygodni obniżyło ciśnienie skurczowe ^[11]. W badaniu na 80 osobach z nadciśnieniem 3 g koreańskiego czerwonego żeń-szenia dziennie (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie) przez 3 miesiące nie zmniejszyło sztywności tętnic ^[11]. Dwie kobiety, które zjadły około 25 g korzenia żeń-szenia, miały przejściowe zapalenie tętnic mózgu z silnym bólem głowy, nudnościami i wymiotami ^[11].

W przeglądzie 11 badań czosnku ciśnienie skurczowe spadało średnio o 4,6 mmHg w porównaniu z preparatem obojętnym ^[12]. U osób z nadciśnieniem spadek wynosił 8,4 mmHg dla ciśnienia skurczowego i 7,3 mmHg dla rozkurczowego ^[12]. W badaniu na 40 osobach z zespołem metabolicznym podawano surowy rozgnieciony czosnek, 100 mg/kg masy ciała 2 razy dziennie (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie), przez 4 tygodnie ^[15]. Porównywano wyniki przed i po, bez grupy porównawczej; obniżyły się ciśnienie, obwód talii, trójglicerydy i cukier na czczo ^[15].

W badaniu z jemiołą podawano homeopatyczną nalewkę macierzystą, 10 kropli 3 razy dziennie (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie), przez 12 tygodni ^[6]. Badano jedną grupę przed i po leczeniu; spadło ciśnienie i poziom trójglicerydów we krwi ^[6]. W badaniu z rośliną Eclipta alba podawano 3 g proszku z liści dziennie (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie) ^[12].