Zioła na nadkwaśność – tradycja, śluzy roślinne i przestrogi

Nadkwaśność to stan, w którym żołądek wytwarza za dużo kwaśnego soku, co często objawia się pieczeniem i zgagą. Przy takich dolegliwościach od dawna sięga się po domowe sposoby, w tym po napary i wyciągi z roślin. W piśmiennictwie zielarskim przy nadkwaśności wymienia się przede wszystkim rośliny bogate w śluzy, które mają łagodzić objawy ^[1].

Nadkwaśność a zioła

Podstawą postępowania w nadkwaśności są środki zobojętniające kwas żołądkowy oraz leczenie choroby, która ją wywołuje, na przykład wrzodu lub nieżytu żołądka ^[1]. Niektóre preparaty roślinne bogate w śluzy opisuje się jako łagodzące objawy nadkwaśności ^[1]. Śluzy roślinne (substancje, które z wodą tworzą gęsty, śliski płyn) uznaje się za skuteczne w łagodzeniu podrażnień przełyku i żołądka ^[2]. Dotyczy to także refluksu (cofania się treści żołądka do przełyku) i objawów nadkwaśności ^[2].

Przy nadkwaśności stosuje się też substancje pochodzenia naturalnego, takie jak skrobia ^[3]. Kwas alginowy i alginiany (substancje otrzymywane z wodorostów) są składnikami preparatów stosowanych między innymi w nadkwaśności ^[3].

Inne zioła

Korzeń prawoślazu lekarskiego (Althaea officinalis) tradycyjnie stosuje się pomocniczo w nadkwaśności oraz w zapaleniu błony śluzowej przełyku i żołądka ^[4][1]. Wodny wyciąg z nasion gorczycy białej (Sinapis alba) tradycyjnie stosuje się w nadkwaśności oraz w nieżycie żołądka i jelit ^[5][1]. Wodnemu wyciągowi z całych nasion lnu zwyczajnego (Linum usitatissimum) w piśmiennictwie zielarskim przypisuje się pokrywanie błony śluzowej żołądka cienką warstwą ochronną ^[1][6]. Napar z koszyczków, czyli kwiatostanów rumianku pospolitego (Matricaria chamomilla), stosuje się pomocniczo w nadkwaśności ^[7]. Kłącze (podziemną łodygę) tataraku zwyczajnego (Acorus calamus) wymienia się jako stosowane w nadkwaśności ^[8]. Wyciąg z korzenia lukrecji gładkiej stosuje się w nadkwaśności żołądka i w nieżytach przewodu pokarmowego ^[9]. Kwiat rumianu szlachetnego (Anthemis nobilis) wchodzi w skład dawnej mieszanki na nadkwaśność z szałwią, jasnotą białą, lnem i krwawnikiem, którą rozprowadza się w gorącym mleku ^[10].

Te zastosowania opisują książki zielarskie i poradniki dla lekarzy, czyli tradycja ziołolecznictwa ^{[7][4][5][1][8][9]}.

Domowe sposoby poza ziołami

W dawnym piśmiennictwie zielarskim przy nieżycie żołądka i nadkwaśności proponowano okład na żołądek z butelki gorącej wody owiniętej wilgotną flanelą ^[11]. Odradzano wtedy słodkie i kwaśne potrawy, piwo oraz słodkie lemoniady ^[11].

Rośliny, które mogą szkodzić przy nadkwaśności

Bylica piołun jest przeciwwskazana przy nadkwaśności soku żołądkowego ^[12]. Przetworów z ruty zwyczajnej nie zaleca się przy nadkwaśności, nieżycie przewodu pokarmowego ani przy wrzodach żołądka lub dwunastnicy ^[13]. Hakorośl może powodować lekkie dolegliwości żołądkowe lub jelitowe, zwłaszcza u osób z nadkwaśnością ^[8].

W piśmiennictwie zielarskim mięty nie zaleca się osobom z nadkwaśnością ^[14]. Przypisuje się jej, także jej olejkowi, zwiększanie wydzielania soku żołądkowego ^[14]. Osobom z nadkwaśnością, które sięgają po wyciąg z koleusa, zaleca się uważne obserwowanie reakcji, bo jego składnik może nasilać wydzielanie soku żołądkowego ^[14].

Przy nadkwaśności używa się też związków magnezu zobojętniających kwas żołądkowy ^[15]. W piśmiennictwie zielarskim zwraca się uwagę, że u osób z niewydolnością nerek mogą one prowadzić do nadmiaru magnezu we krwi ^[15]. Taki nadmiar może powodować porażenie mięśni, w tym mięśnia sercowego ^[15].

Dla dociekliwych: szczegóły badań i mechanizmy

W nadkwaśności (hyperaciditas) podstawą są środki zobojętniające i wiążące kwas solny, a preparaty roślinne bogate w związki śluzowe łagodzą jedynie objawy ^[1]. Prawoślaz opisuje się także przy podrażnieniu żołądka lekami, np. salicylanami (leki z grupy aspiryny), oraz po uszkodzeniu substancjami żrącymi ^[4].

Z nasion lnu przygotowuje się macerat na zimno albo, korzystniej, odwar ^[6]. Taki wyciąg ma pokrywać cienką warstwą błonę śluzową przełyku, żołądka i częściowo dwunastnicy, co opisuje się jako ważne w chorobie wrzodowej z nadkwaśnością ^[6].

W piśmiennictwie podaje się mieszankę z 50 g kwiatu rumianu szlachetnego, 50 g liścia szałwii oraz po 25 g kwiatu jasnoty białej, nasion lnu i ziela krwawnika ^[10]. Ziele to nadziemna część rośliny, a mieszankę przechowuje się sproszkowaną w zamkniętym słoju, w ciemności ^[10]. Według przepisu 1/2–1 łyżeczki proszku miesza się ze szklanką gorącego mleka i pije powoli (ilość z tradycyjnego przepisu, nie zalecenie) ^[10].

Nadmiar magnezu we krwi to jego stężenie w surowicy powyżej 1,5 mmol/l ^[15]. Wśród przyczyn wymienia się podawanie węglanu, wodorowęglanu lub tlenku magnezu przy nadkwaśności u osób z niewydolnością nerek albo przy równoczesnym przyjmowaniu środków zakwaszających ^[15].