Zioła na nadmierną potliwość: szałwia lekarska i inne rośliny
Damian Podraza — zielarz fitoterapeuta
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty. Leków nie należy odstawiać ani zmieniać bez konsultacji z lekarzem prowadzącym.
Nadmierna potliwość może dotyczyć całego ciała albo tylko wybranych miejsc, na przykład stóp, dłoni, głowy lub twarzy [1]. Od dawna sięga się przy niej po obmywania, kąpiele i napary z roślin [1]. Najczęściej wymienia się liść szałwii, a obok niego korę dębu, kłącze wężownika oraz ziele (nadziemną część rośliny) hyzopu i bukwicy [1].
W skrócie
- Liść szałwii lekarskiej tradycyjnie stosuje się przy nadmiernej potliwości: w naparze, w kąpielach i do moczenia stóp.
- Przy poceniu się stóp i dłoni tradycyjnie stosuje się kąpiele, na przykład z kory dębu, kłącza wężownika lub ziela bukwicy.
- Po kontakcie skóry z szałwią sporadycznie opisywano uczulenia.
- Złożony lek z alkaloidami pokrzyku jest przeciwwskazany między innymi w jaskrze.
Jak zioła stosuje się przy poceniu
Gdy pocą się głównie stopy, dłonie lub twarz, stosuje się przede wszystkim obmywania i kąpiele w wyciągach ziołowych oraz dba o higienę [1]. Przy napadowym poceniu się całego ciała piśmiennictwo zielarskie opisuje preparaty ziołowe przyjmowane doustnie i stosowane zewnętrznie [1]. Osobom z nadmierną potliwością, które korzystają z basenów i łaźni, zaleca się też zapobiegawcze smarowanie stóp środkami przeciwgrzybiczymi [2].
Szałwia lekarska
Szałwia lekarska (Salvia officinalis) to roślina, z której liści przygotowuje się wyciągi stosowane przy nadmiernej potliwości różnego pochodzenia [3][4]. W piśmiennictwie podaje się je między innymi przy poceniu towarzyszącym nadczynności tarczycy, pobudliwości nerwowej, gruźlicy i zatruciom [3]. Jest to zastosowanie tradycyjne, opisywane w książkach zielarskich i podręcznikach o surowcach roślinnych [3][4].
Napar z szałwii dodaje się do kąpieli albo używa do moczenia stóp [5]. W piśmiennictwie zielarskim opisuje się też picie naparu z 1–2 łyżek liścia na szklankę wrzącej wody przy nadmiernej potliwości [6]. Liść szałwii wchodzi w skład mieszanek: z zielem hyzopu i porostem islandzkim do picia oraz z liściem orzecha, hyzopem i krwawnikiem do moczenia nóg [7][2]. W piśmiennictwie zielarskim przypisuje się szałwii działanie ściągające i hamujące wydzielanie potu oraz łoju [6].
Po kontakcie skóry z produktami z szałwii sporadycznie opisywano reakcje uczuleniowe [8]. Opisywano też możliwą interakcję szałwii lekarskiej z lekami przeciwcukrzycowymi (lekami obniżającymi cukier we krwi) [9].
Jak przygotowaćnapar
- Surowiec
- liście
- Sposób
- napar
Jak zrobić napar
Liście szałwii zalewa się wrzącą wodą, przykrywa i odstawia na około 15 minut, potem przecedza.
- Naczynie podczas parzenia się przykrywa, a napar przecedza.
- Napar dodaje się do kąpieli albo używa do moczenia stóp.
Kroki według źródeł, bez ilości i dawkowania.
Inne zioła
Korę dębu szypułkowego (Quercus robur) stosuje się zewnętrznie, w kąpielach i obmywaniach, przy poceniu się dłoni i stóp [10][11]. Kłącze rdestu wężownika (Polygonum bistorta) służy w odwarze do kąpieli stóp, także w mieszance z korą wierzby, korą kasztanowca i zielem skrzypu [12][2]. Korę wierzby purpurowej (Salix purpurea) dodaje się razem z liściem szałwii i kwiatem rumianku do kąpieli przeciw poceniu [13]. Ziele bukwicy zwyczajnej (Betonica officinalis) służy w naparze do moczenia i obmywania stóp [2][14]. Ziele hyzopu lekarskiego (Hyssopus officinalis) wymienia się wśród ziół przeciwpotnych, najczęściej w mieszankach z szałwią [1][7]. Liść orzecha włoskiego (Juglans regia) stosuje się zewnętrznie przy nadmiernej potliwości, zwłaszcza stóp [15]. Kłącze pięciornika kurze ziele stosuje się w kąpielach przy nadmiernej potliwości [16]. Taninę (kwas taninowy) wymienia się jako środek przeciwpotny, opisywany między innymi w płynie do przecierania rąk [11][2].
Bezpieczeństwo i czego nie stosować samodzielnie
W ciąży przeciwwskazane są liść szałwii oraz złożony lek z alkaloidami pokrzyku, a liść szałwii także w okresie karmienia piersią [8][2]. Liść szałwii wiąże się ze znacznym ryzykiem szkody dla płodu lub noworodka [8].
Pokrzyk wilczą jagodę (Atropa belladonna) wymienia się przy nadmiernej potliwości w postaci nalewki i wyciągów z jego alkaloidami (substancjami czynnymi rośliny) [4][17]. Złożony lek z alkaloidami pokrzyku jest przeciwwskazany w jaskrze i w ciężkich chorobach naczyń obwodowych [2].
Dla dociekliwych: szczegóły badań i mechanizmy
W farmakognozji wyciągi z liści szałwii oraz taninę zalicza się do środków przeciwpotnych (antihydroticum) [4][11]. W piśmiennictwie zielarskim olejkowi szałwiowemu oraz wyciągom alkoholowym i wodno-alkoholowym z szałwii przypisuje się działanie ściągające i hamujące wydzielanie potu [6]. Przy umiarkowanych dawkach działania niepożądane szałwii są według tego samego źródła niemal nieznane, poza sporadycznymi uczuleniami po kontakcie ze skórą [8]. Przy napadowej potliwości całego ciała piśmiennictwo zielarskie przypisuje preparatom ziołowym podawanym doustnie i zewnętrznie dużą poprawę [1].
Przy nadmiernej potliwości podaje się picie naparu z 1–2 łyżek liścia szałwii na szklankę wrzącej wody, 2 razy dziennie po 1 szklance (opis przepisu z piśmiennictwa, nie zalecenie) [6]. Mieszankę z równych części ziela hyzopu, liścia szałwii i porostu islandzkiego opisuje się w ilości 1½ łyżki na 1½ szklanki wrzącej wody, parzoną w termosie 1 godzinę [7]. Ten napar pije się powoli po 1/4–1/3 szklanki 3–4 razy dziennie po jedzeniu (opis przepisu z piśmiennictwa, nie zalecenie) [7]. Do moczenia stóp opisuje się napar ze 150 g ziela bukwicy w 3 l wody, studzony do 38–40°C, w którym stopy moczy się 15–25 minut (opis przepisu, nie zalecenie) [2].
Najczęstsze pytania
- Jakie zioła stosuje się na nadmierną potliwość?
Najczęściej wymienia się liść szałwii lekarskiej, z którego wyciągi stosuje się przy poceniu różnego pochodzenia [3][4]. Obok niego opisuje się między innymi korę dębu, ziele hyzopu, ziele bukwicy, kłącze wężownika i liść orzecha włoskiego [1].
- Jak stosuje się zioła przy poceniu się stóp?
Tradycyjnie moczy się stopy w naparach lub odwarach, na przykład z ziela bukwicy, kłącza wężownika albo mieszanki z liściem szałwii i orzecha [2][12]. Napar z szałwii dodaje się też do kąpieli [5].
Źródła
- Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski, „Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie” (1987)
- Aleksander Ożarowski (red.), „Ziołolecznictwo — Poradnik dla lekarzy” (1982)
- Aleksander Ożarowski (red.), „Ziołolecznictwo — Poradnik dla lekarzy” (1982), monografia „Salvia officinalis — Szałwia lekarska”
- Irena Matławska (red.), „Farmakognozja. Część 2”
- Wiedza i doświadczenie własne autora
- Henryk Różański, „Szałwia lekarska – Salvia officinalis L. współcześnie”, rozanski.li
- Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski, „Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie” (1987), monografia „46. Hyzop lekarski”
- Simon Mills, Kerry Bone, „The Essential Guide to Herbal Safety” (2005), monografia „Sage”
- Kianbakht & Dabaghian. J Ethnopharmacol 2013;145(3):775-779
- Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski, „Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie” (1987), monografia „28. Dąb szypułkowy”
- Irena Matławska (red.), „Farmakognozja. Część 1”
- Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski, „Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie” (1987), monografia „120. Rdest wężownik”
- Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski, „Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie” (1987), monografia „150. Wierzba purpurowa (wiklina)”
- Aleksander Ożarowski (red.), „Ziołolecznictwo — Poradnik dla lekarzy” (1982), monografia „Betonica officinalis — Bukwica zwyczajna”
- Aleksander Ożarowski (red.), „Ziołolecznictwo — Poradnik dla lekarzy” (1982), monografia „Juglans regia — Orzech włoski”
- Aleksander Ożarowski (red.), „Ziołolecznictwo — Poradnik dla lekarzy” (1982), monografia „Potentilla erecta — Pięciornik kurze ziele”
- Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski, „Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie” (1987), monografia „168. Pokrzyk wilcza jagoda”
Część danych o interakcjach pochodzi ze zbioru tapirro (licencja MIT).