Zioła na niestrawność: mięta pieprzowa, karczoch i imbir

Niestrawność to uczucie pełności, bólu albo dyskomfortu w nadbrzuszu, często z wzdęciami, odbijaniem lub nudnościami. Zwykle wynika z błędów w żywieniu i przebiega bez zmian w budowie przewodu pokarmowego, a preparaty roślinne uważano w takich przypadkach za pierwszy wybór ^[1]. Z niestrawnością ludzie najczęściej radzą sobie sami, a preparaty ziołowe często stosuje się do łagodzenia jej objawów ^[2].

Mięta pieprzowa

Mięta pieprzowa (Mentha piperita) to zioło, z którego wykorzystuje się liście oraz olejek ^[3]. Tradycyjnie stosowano ją przy wzdęciach, bólu brzucha, skurczach żołądka, niestrawności i nudnościach ^[3]. Liść mięty wchodzi w skład wielu mieszanek ziołowych poprawiających trawienie ^[4].

Najlepiej zbadano połączenie olejku miętowego z olejkiem kminkowym w kapsułkach, które rozpuszczają się dopiero w jelicie ^[5][3]. W takich badaniach porównywano osoby, które brały ten preparat, z osobami, które dostawały kapsułki bez substancji czynnej ^[5][3]. Według przeglądu wielu badań preparat zmniejszał ból w nadbrzuszu i poprawiał samopoczucie osób z niestrawnością czynnościową (bez uchwytnej przyczyny w badaniach) ^[5]. Inny przegląd badań odnotował poprawę po wielu preparatach ziołowych, ale jego autorzy uznali, że ich wartość trzeba jeszcze potwierdzić w dalszych badaniach ^[2]. W jednym badaniu płynna mieszanka z miętą, piołunem, kminkiem i koprem włoskim działała lepiej niż metoklopramid (lek na nudności i zaburzenia opróżniania żołądka) ^[3][6].

Kapsułki z olejkiem miętowym i kminkowym rozpuszczające się w jelicie były lepiej tolerowane niż kapsułki rozpuszczające się w żołądku ^[3]. W przeglądzie badań działań niepożądanych preparatów ziołowych na niestrawność było niewiele, choć często brakowało pełnych danych o bezpieczeństwie ^[2].

Karczoch zwyczajny

Karczoch zwyczajny (Cynara scolymus) to roślina, z której liści przygotowuje się wyciągi stosowane przy niestrawności ^[7][8].

W jednym badaniu wyciąg z liści karczocha stosowany przez 6 tygodni łagodził objawy niestrawności i poprawiał jakość życia ^[7]. Poprawę, zwłaszcza nudności i wymiotów, opisano też w obserwacji osób stosujących wyciąg po wprowadzeniu go do sprzedaży ^[7]. Była to obserwacja bez grupy porównawczej, więc nie wiadomo, ile poprawy przyszłoby samo ^[7]. W innej obserwacji mieszanka wyciągów z karczocha, mniszka, kurkumy i olejku rozmarynowego zmniejszała objawy niestrawności czynnościowej, a autorzy uznali, że wymaga to sprawdzenia w badaniach z grupą porównawczą ^[8].

Przy kamicy żółciowej lub niedrożności pęcherzyka żółciowego karczoch stosuje się ostrożnie, pod nadzorem specjalisty ^[7]. Opisano przypadek pokrzywki i obrzęku naczynioruchowego (nagłego obrzęku skóry i błon śluzowych) po zjedzeniu karczocha ^[7]. Nie są znane interakcje karczocha z lekami ^[7].

Imbir

Imbir lekarski (Zingiber officinale) w tradycji zachodniej stosowano między innymi przy niestrawności, kolkach z wzdęciami i biegunce związanej z wyczerpaniem ^[9]. W tradycyjnej medycynie tajskiej imbir podaje się przy niestrawności, wzdęciach i dla poprawy apetytu ^[9].

W jednym małym badaniu u 9 osób z niestrawnością czynnościową sproszkowany imbir przyspieszał opróżnianie żołądka ^[9]. Imbir pobudzał też skurcze żołądka u osób z niestrawnością czynnościową ^[9]. Przegląd badań z Iranu wymienia imbir wśród ziół, które okazały się pomocne przy niestrawności czynnościowej ^[10].

Wśród osób stosujących imbir na nudności 3,3% miało łagodne dolegliwości żołądkowo-jelitowe i senność ^[9]. Opisywano możliwą interakcję imbiru z lekami przeciwzakrzepowymi (np. warfaryna) i lekami rozrzedzającymi krew (np. aspiryna) ^[11].

Koper włoski

Koper włoski (Foeniculum vulgare) w połączeniu z innymi ziołami stosuje się przy niestrawności, w tym przy bólu w nadbrzuszu, nudnościach, odbijaniu i zgadze ^[6].

Koper wchodził w skład płynnej mieszanki, która w jednym badaniu łagodziła objawy niestrawności skuteczniej niż metoklopramid ^[6]. Skuteczne w łagodzeniu objawów niestrawności były też tabletki z koprem włoskim, miętą, kminkiem i goryczką ^[6].

Koper włoski jest przeciwwskazany u osób uczulonych na seler, bylicę i przyprawy ^[6]. Nie są znane skutki przedawkowania kopru włoskiego ^[6].

Lukrecja gładka

Lukrecja gładka (Glycyrrhiza glabra) jest wymieniana w przeglądzie badań z Iranu wśród ziół pomocnych przy niestrawności czynnościowej ^[10].

W jednym badaniu specjalny wyciąg z lukrecji (badany w jednym preparacie) stosowany przez 30 dni zmniejszał nasilenie objawów niestrawności czynnościowej ^[12].

Lukrecja jest przeciwwskazana przy obrzękach i niewydolności serca ^[12]. Źródła zalecają, by nie łączyć jej z digoksyną (lekiem na serce), bo zwiększa toksyczność tego leku ^[13]. Bezpieczeństwa karczocha i kopru włoskiego w ciąży nie ustalono, a kontakt płodu z lukrecją może niekorzystnie wpływać na pamięć i zachowanie dziecka ^[7][6][12].

Inne zioła

Kurkumę (ostryż długi, Curcuma longa) w Indiach tradycyjnie stosuje się przy niestrawności, a w jednym badaniu sproszkowana kurkuma łagodziła jej objawy ^[14]. Kurkuma jest przeciwwskazana przy niedrożności dróg żółciowych, a przy kamieniach żółciowych stosuje się ją ostrożnie ^[14]. Mirrę tradycyjnie stosowano przy niestrawności w zachodnim ziołolecznictwie i w ajurwedzie ^[15]. Korzeń goryczki żółtej (Gentiana lutea) stosuje się przy zaburzeniach trawienia, braku łaknienia, wzdęciach i uczuciu ucisku w żołądku ^[16].

Dzieci i nastolatki

Preparat z olejkiem miętowym i kminkowym był dobrze tolerowany przez osoby z niestrawnością czynnościową od 12. roku życia ^[5].

W badaniu 200 dzieci z alergiami pokarmowymi uczulenie na koper włoski stwierdzono u jednego dziecka ^[17].

Dla dociekliwych: szczegóły badań i mechanizmy

W przeglądzie pięciu badań z udziałem 580 osób preparat z olejku miętowego i kminkowego łagodził objawy niestrawności czynnościowej wyraźniej niż kapsułki bez substancji czynnej albo podobnie jak lek porównawczy ^[5]. W łącznej analizie trzech badań z 249 osobami ból w nadbrzuszu był wyraźnie słabszy, a ogólna poprawa częstsza niż po kapsułkach bez substancji czynnej ^[5]. Podawano kapsułki rozpuszczające się w jelicie z 90 mg olejku miętowego i 50 mg olejku kminkowego 3 razy dziennie przez 4 tygodnie (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie) ^[3]. W podgrupie 111 osób z niestrawnością i objawami jelita drażliwego natężenie bólu malało średnio o 50–75% w ciągu 28 dni stosowania tego preparatu ^[18]. W przeglądzie 17 badań z grupą porównawczą, z których 9 dotyczyło mieszanek z miętą i kminkiem, poprawę zgłaszało 60–95% osób, ale autorzy uznali, że wartość tych preparatów wymaga dalszych badań ^[2].

W badaniu obserwacyjnym wyciąg z karczocha w dawce 320 lub 640 mg na dzień (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie) przez 3 miesiące zmniejszył objawy niestrawności o 40% ^[7]. W 6-tygodniowym badaniu stosowano wyciąg odpowiadający 7,3–10,6 g liści karczocha na dzień (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie) ^[7]. W obserwacji 311 osób przez 60 dni, bez grupy porównawczej, mieszanka wyciągów z karczochem zmniejszyła o połowę łączne nasilenie objawów u 38% osób po 30 dniach i u 79% po 60 dniach ^[8]. Mieszanka ziołowa z wyciągiem z karczocha zwiększała też wydzielanie żółci ^[7].

Sproszkowana kurkuma w dawce 2 g na dzień (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie) przez 7 dni dała korzystny wynik u 87% osób z niestrawnością ^[14]. Specjalny wyciąg z lukrecji podawano w dawce 150 mg na dzień przez 30 dni (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie) ^[12]. Przegląd 34 badań klinicznych z Iranu objął 15 ziół, a jego autorzy przypuszczają, że zioła te mogą wpływać na ruchy przewodu pokarmowego ^[10].