Zioła na otyłość: morszczyn, spirulina i koleus

Otyłość to nadmierne nagromadzenie tkanki tłuszczowej w organizmie, które z czasem obciąża zdrowie. W dawnym piśmiennictwie zielarskim podstawą leczenia otyłości jest dieta i ruch, a zioła mają m.in. przeciwdziałać zaparciom i działać moczopędnie ^[1]. Często wymienia się wśród nich surowce śluzowe, które pęcznieją i dają uczucie sytości ^[2].

Morszczyn pęcherzykowaty

Morszczyn pęcherzykowaty (Fucus vesiculosus) to glon morski, z którego wykorzystuje się plechę, czyli ciało glonu ^[2][3]. Jest surowcem śluzowym, a śluzy roślinne pęcznieją i dają uczucie sytości ^[2].

Morszczyn bywa stosowany przy otyłości, zwykle razem z innymi ziołami i rzadziej niż agar (środek śluzowy z krasnorostów) ^[2]. Przetwory z morszczynu stosuje się przy nadwadze, otyłości, chorobach tarczycy i zaburzeniach trawienia ^[4]. Używano go m.in. jako sproszkowanej plechy ^[1]. W piśmiennictwie zielarskim opisuje się też napar z plechy oraz mieszanki z owocem jałowca, liściem brzozy i zielem skrzypu ^[5].

W piśmiennictwie zielarskim przypisuje się mu przyspieszanie przemiany materii dzięki dobrze przyswajalnemu jodowi, potrzebnemu tarczycy ^[3][6]. Zaznacza się jednak, że ma to uzasadnienie tylko przy niedoczynności tarczycy z niedoboru jodu, a nie w samej otyłości ^[2].

W jednym badaniu porównywano dorosłych z nadwagą lub otyłością, którzy przez 12 tygodni brali specjalny wyciąg z morszczynu (badany w jednym preparacie), z osobami, które go nie brały ^[7]. U osób biorących wyciąg nieco wzrósł „dobry” cholesterol, ale inne czynniki ryzyka chorób serca się nie zmieniły ^[7]. Autorzy zaznaczają, że do oceny znaczenia tej zmiany potrzebna jest większa grupa badanych ^[7].

Morszczyn jest przeciwwskazany przy nadczynności tarczycy i związanych z nią zaburzeniach pracy serca ^[8]. Nie zaleca się łączenia go z lekami zawierającymi jod, np. amiodaronem (lekiem na zaburzenia rytmu serca) ^[8]. Opisywano przypadki nadczynności tarczycy po długim przyjmowaniu tabletek lub proszku z kelpu (morskiego glonu bogatego w jod) ^[8]. Opisywano też możliwą interakcję z litem (lekiem stosowanym w zaburzeniach nastroju) ^[9].

Jak przygotowaćnapar

Surowiec

plecha (ciało glonu)

Sposób

napar

Jak zrobić napar

Plechę morszczynu zalewa się wrzącą wodą, przykrywa i odstawia na około 15 minut, potem przecedza.

1. Plechę zalewa się wrzącą wodą, odstawia pod przykryciem i przecedza.
2. Plechę morszczynu łączy się też w mieszankach z owocem jałowca, liściem brzozy i zielem skrzypu.

Kroki według źródeł, bez ilości i dawkowania.

Spirulina

Spirulina (Arthrospira platensis) to sinica, czyli glon niebiesko-zielony, przyjmowana zwykle jako suplement diety ^[10][11].

W badaniu u osób z nadwagą lub otyłością przyjmowanie spiruliny przez 12 tygodni mogło wspomagać utratę masy ciała ^[12].

Opisywano przypadki rabdomiolizy (groźnego rozpadu mięśni) związane ze stosowaniem spiruliny ^[10]. Suplementy ze spiruliną mogą być zanieczyszczone metalami ciężkimi ^[11]. Spirulina może niekorzystnie współdziałać z lekami wpływającymi na układ odpornościowy ^[11]. U noworodków, których matki przyjmowały spirulinę w ciąży, opisywano zbyt wysoki poziom wapnia we krwi ^[10].

Koleus

Koleus (pokrzywiec indyjski, Coleus forskohlii) to roślina, której wyciąg badano u osób z nadwagą i otyłością ^[13][14].

W jednym badaniu u mężczyzn z nadwagą lub otyłością wyciąg z koleusa przyjmowany przez 12 tygodni wyraźnie zmniejszył ilość tkanki tłuszczowej ^[14]. Badano określony wyciąg, a nie każdy produkt z tej rośliny ^[14].

Koleus teoretycznie może nasilać działanie leków na nadciśnienie, dlatego przy ich stosowaniu zaleca się kontrolę ^[13]. Podobną kontrolę zaleca się przy lekach hamujących zlepianie się płytek krwi (np. aspiryna) ^[13].

Inne zioła

W dawnym piśmiennictwie zielarskim przy otyłości wymienia się też nasienie gorczycy białej, znamię kukurydzy i korzeń mniszka ^[1]. Kłącze perzu stosuje się przy otyłości i skłonności do zaparć, zwykle razem z innymi ziołami ^[15]. Korzeń rzewienia dłoniastego w większych ilościach działa łagodnie przeczyszczająco i bywa pomocniczo stosowany przy otyłości ^[16]. Korę kruszyny włączano do mieszanek przy otyłości, które miały regulować trawienie i zapobiegać zaparciom ^[17][1].

Czego nie stosować samodzielnie

Dla olejku z guggulu (żywicy rośliny Commiphora mukul) w badaniach na myszach określono dawkę śmiertelną ^[18].

Dla dociekliwych: szczegóły badań i mechanizmy

Związki jodu z plechy morszczynu mają zwiększać wytwarzanie przez tarczycę tyroksyny i trójjodotyroniny (hormonów tarczycy) i pobudzać przemiany rozkładające zapasy ^[6]. Komisja E wymienia nadwagę i otyłość w zakresie stosowania przetworów z morszczynu ^[4].

W badaniu z grupą porównawczą 34 dorosłych (21 kobiet, 13 mężczyzn) przyjmowało wyciąg z morszczynu bogaty w polifenole (związki roślinne) w dawce 2000 mg na dobę (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie) albo placebo przez dwanaście tygodni ^[7]. Cholesterol HDL („dobry”) wzrósł o 9,5%, bez zmian w cholesterolu LDL, trójglicerydach, glukozie, insulinie i wskaźnikach zapalenia ^[7]. U królików na diecie wysokotłuszczowej fukoidan (wielocukier) z morszczynu łagodził zaburzenia tłuszczów we krwi i odkładanie tłuszczu ^[19].

W badaniu spiruliny u osób z nadwagą lub otyłością podawano 500 mg dwa razy dziennie przez 12 tygodni (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie) ^[12]. Spirulina hamuje enzymy rozkładające niektóre leki, co może podnosić ich stężenie, ale praktyczne znaczenie tego zjawiska jest nieznane ^[10].

W badaniu koleusa mężczyźni z nadwagą lub otyłością przyjmowali wyciąg dostarczający 50 mg forskoliny (substancji z koleusa) dziennie (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie) przez 12 tygodni ^[14]. Obawy o nasilanie działania leków przez koleus są teoretyczne i opierają się na badaniach na zwierzętach i komórkach, a ryzyko oceniono jako niskie ^[13].