Zioła na owrzodzenia: wąkrota azjatycka, lukrecja, kasztanowiec

Owrzodzenie to rana, która goi się bardzo powoli albo powraca – na przykład na podudziach, na stopach albo w jamie ustnej w postaci aft. Przy takich zmianach od dawna sięga się po okłady, płukanki i maści z roślin. W piśmiennictwie zielarskim ziołom gojącym i przeciwzapalnym, takim jak nagietek i rumianek, przypisuje się pomoc w przerwaniu błędnego koła owrzodzenia i przyspieszenie gojenia ^[1].

Wąkrota azjatycka

Wąkrotę azjatycką (Centella asiatica) tradycyjnie stosuje się na owrzodzenia miejscowo, a przy owrzodzeniach nóg także wewnętrznie ^[2]. W Indonezji używa się jej przy owrzodzeniach jamy ustnej i pleśniawkach ^[2]. W piśmiennictwie zielarskim zalicza się ją do ziół gojących, które mają pomagać przerwać błędne koło owrzodzenia ^[1].

W badaniach u ludzi opisywano szybsze gojenie ran, w tym owrzodzeń nóg, ran po operacjach i urazów ^[2]. Opisywano też lepsze obkurczanie się ran u osób z owrzodzeniami stóp przy cukrzycy oraz lepsze gojenie owrzodzeń przy trądzie ^[2]. Na przewlekłe, zakażone owrzodzenia skóry z korzystnym wynikiem stosowano krem z wyciągiem z wąkroty, czyli badany preparat, a nie dowolny produkt z rośliny ^[2]. Przyjmowaną doustnie wąkrotę włącza się jako wsparcie gojenia owrzodzeń żylnych ^[1].

Wąkrota jest przeciwwskazana u osób z alergią ^[2]. Opisywano możliwą interakcję z lekami uspokajającymi oraz ze statynami (leki obniżające cholesterol) ^[3][4].

Lukrecja gładka

Lukrecję gładką (Glycyrrhiza glabra) stosuje się miejscowo przy aftach, czyli owrzodzeniach jamy ustnej ^[1][5]. Przy owrzodzeniu dwunastnicy lukrecję przyjmuje się co najmniej pół godziny przed jedzeniem ^[1].

W badaniach u osób z nawracającymi aftami plaster z wyciągiem z lukrecji, rozpuszczający się w ustach, zmniejszał wielkość owrzodzeń i ból ^[1][5]. W jednym małym badaniu specjalny wyciąg z lukrecji (badany w jednym preparacie) przyniósł poprawę u większości osób z owrzodzeniami jamy ustnej ^[5].

Lukrecja jest przeciwwskazana przy obrzękach i niewydolności serca ^[5]. Źródła zalecają, by nie łączyć jej z digoksyną (lek na serce na receptę), bo może nasilać toksyczne działanie tego leku ^[6]. Inne źródła zalecają ostrożność także przy innych lekach nasercowych z tej grupy, nazywanych glikozydami nasercowymi ^[5]. Przy furosemidzie (lek moczopędny) może dojść do większej utraty potasu, dlatego zaleca się kontrolę soli mineralnych we krwi ^[6]. Lukrecja należy do roślin najczęściej wiązanych z istotnymi interakcjami z lekami ^[7]. Lukrecja spożywana przez matkę w ciąży może niekorzystnie wpływać na rozwój dziecka, w tym na pamięć i zachowanie ^[5].

Kasztanowiec zwyczajny

Wyciągi z nasion kasztanowca zwyczajnego (Aesculus hippocastanum) tradycyjnie stosuje się przy przewlekłej niewydolności żył i obrzękach podudzi ^[8].

W badaniach u ludzi kasztanowiec przyjmowany doustnie przynosił korzyści osobom z owrzodzeniami żylnymi ^[1]. W przeglądzie pięciu badań jednego preparatu ze świeżych nasion zmniejszał się obrzęk podudzi oraz ból, ciężkość i świąd nóg u osób z chorobami żył ^[8].

Preparatów z nasion kasztanowca nie stosuje się na uszkodzoną ani owrzodzoną skórę, bo zawarte w nich saponiny (substancje drażniące) ją podrażniają ^[9]. Przy acenokumarolu (lek przeciwzakrzepowy na receptę) kasztanowiec może zmieniać wynik badania krzepnięcia krwi, dlatego zaleca się jego kontrolę ^[10]. Przy aspirynie rośnie ryzyko krwawienia, dlatego zaleca się ostrożność i odstawienie kasztanowca przed zabiegiem ^[10].

Rumianek pospolity

Z kwiatów rumianku pospolitego (Matricaria chamomilla), czyli jego koszyczków, przygotowuje się napar ^[11]. Przy zakażonych owrzodzeniach podudzi tradycyjnie przykłada się okłady z naparu z kwiatów rumianku ^[11]. Napar służy też do płukania jamy ustnej przy aftach ^[11]. W piśmiennictwie zielarskim przypisuje się mu działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe i przyspieszanie gojenia owrzodzeń oraz ran ^[11][1].

W badaniu u ludzi opisywano korzystne działanie maści z rumianku przy owrzodzeniach powstających na tle żylaków ^[12].

Osobom ze znaną alergią na rumianek źródła zalecają unikanie jego spożywania, bo wiązano go z ciężkimi reakcjami uczuleniowymi ^[12].

Nagietek lekarski i mirra

Nagietek lekarski (Calendula officinalis) zalicza się do ziół gojących, które pomagają w gojeniu owrzodzeń ^[1]. Krem z nagietka poleca się do smarowania skóry wokół owrzodzeń żylnych ^[1]. Nalewkę lub wyciąg z nagietka stosuje się miejscowo przy aftach ^[1].

W przeglądzie badań nad gojeniem ran wyniki dla ran przewlekłych były zróżnicowane ^[13]. W dwóch badaniach porównywano osoby leczone wyciągiem z nagietka z osobami bez niego i owrzodzenia żylne zmniejszały się bardziej przy nagietku ^[13]. W innym takim badaniu wyciąg nie poprawił gojenia owrzodzeń nóg u osób z cukrzycą ^[13]. Autorzy przeglądu uznali, że potrzebne są większe, dobrze zaplanowane badania ^[13].

Opisano wstrząs anafilaktyczny (ciężką reakcję uczuleniową) po płukaniu gardła naparem z nagietka ^[14]. Opisywano możliwą interakcję z lekami immunosupresyjnymi (leki hamujące działanie układu odpornościowego, stosowane np. po przeszczepach) ^[15].

Mirrę (Commiphora molmol) w tradycyjnej medycynie indyjskiej stosuje się jako płukankę do ust przy owrzodzeniach jamy ustnej i bólu gardła ^[16]. Mirra jest przeciwwskazana u osób z alergią ^[16].

Aloes drzewiasty i nostrzyk żółty

Aloes drzewiasty (Aloe arborescens) stosuje się przy owrzodzeniach, a w piśmiennictwie zielarskim przypisuje się mu hamowanie rozwoju bakterii i przyspieszanie gojenia ^[11]. Na owrzodzenia podudzi przykłada się rozcięte wzdłuż, mięsiste fragmenty świeżych liści, a opatrunek zmienia się raz na dobę ^[11]. Doustnie wyciągi albo miazgę ze świeżych liści podaje się przy chorobie wrzodowej i owrzodzeniu jelita grubego ^[17][18].

Ziele (nadziemną część rośliny) nostrzyka żółtego (Melilotus officinalis) stosuje się zewnętrznie w okładach na wrzody, czyraki i owrzodzenia żylakowe ^[19]. Przetworom z ziela nostrzyka przypisuje się działanie zmiękczające skórę i przyspieszanie gojenia ran oraz owrzodzeń ^[20]. Źródła zalecają unikanie nostrzyka u osób z chorobami wątroby lub podwyższonymi wynikami prób wątrobowych ^[21]. Długotrwałe przyjmowanie dużych dawek kumaryny, substancji wymienianej przy nostrzyku, może prowadzić do problemów z wątrobą ^[21].

Jak przygotowaćokład ze świeżego liścia

Surowiec

liście

Sposób

okład ze świeżego liścia

1. Wybiera się grube, soczyste fragmenty liści z części bliżej nasady.
2. Po wypłukaniu w ciepłej przegotowanej wodzie i krótkim obeschnięciu przecina się je wzdłuż jałowym ostrzem.
3. Przykłada się je śluzowatą stroną wewnętrzną tak, by zakrywały całe owrzodzenie.

Kroki według źródeł, bez ilości i dawkowania.

Dzieci i nastolatki

Opisano jeden przypadek uszkodzenia wątroby u dziecka po wąkrocie azjatyckiej ^[2]. U jednego dziecka ze skłonnością do alergii wystąpiła ciężka reakcja uczuleniowa po wypiciu herbaty z rumianku ^[12].

Dla dociekliwych: szczegóły badań i mechanizmy

W jednym badaniu wyciąg z lukrecji oznaczany skrótem DGL stosowano przez 2 tygodnie u osób z owrzodzeniami jamy ustnej i poprawę zauważono u 15 z 20 pacjentów ^[5]. U osób z nawracającymi aftami płukanka z karbenoksolonem, substancją opisywaną przy lukrecji, zmniejszała liczbę aft, powstawanie nowych owrzodzeń i dyskomfort ^[5].

W przeglądzie wielu badań obejmującym 51 badań i 6800 pacjentów z przewlekłą chorobą żył wąkrota azjatycka zmniejszała uczucie ciężkości nóg w porównaniu z grupą kontrolną ^[22]. W tym samym przeglądzie gojenie owrzodzeń wyraźnie poprawiały pentoksyfilina, oczyszczona frakcja flawonoidów i sulodeksyd, czyli leki, a nie zioła ^[22]. W otwartych badaniach, w których uczestnicy wiedzieli, co stosują, azjatykozyd (jeden ze składników wąkroty) stosowany miejscowo razem z antybiotykiem i lekiem sterydowym był dobrze tolerowany ^[23].

Przegląd dotyczący kasztanowca obejmował cztery badania u osób z przewlekłą niewydolnością żył i jedno u osób z żylakami, wszystkie z jednym preparatem ze świeżych nasion w postaci nalewki, tabletek i żelu ^[8]. Przegląd badań nad nagietkiem objął 7 doświadczeń na zwierzętach i 7 badań u ludzi, a jego autorzy znaleźli pewne dowody korzystnego wpływu wyciągu z kwiatów na gojenie ran ^[13].