Zioła na świąd skóry – okłady, kąpiele i to, co wiadomo z badań

Świąd skóry to uczucie swędzenia, które wywołuje potrzebę drapania i może mieć wiele różnych przyczyn. W ziołolecznictwie świąd łagodzi się głównie miejscowo: okładami, kąpielami i płynami do smarowania skóry ^[1][2][3]. Sięga się też po preparaty roślinne o działaniu uspokajającym i tonizującym ^[3].

Świąd a zioła

W piśmiennictwie zielarskim leki roślinne uznaje się przy świądzie za środek wspomagający w leczeniu ogólnym ^[3]. Świąd słabnie albo mija dopiero po usunięciu jego przyczyny ^[3]. Za korzystne uznaje się preparaty uspokajające i tonizujące ^[3]. Jako środek uspokajający przy świądzie w piśmiennictwie wymienia się wyciąg z korzenia kozłka lekarskiego (waleriany) ^[3].

Mentol na swędzącą skórę

Mentol to substancja z mięty pieprzowej, która na nieuszkodzonej skórze łagodzi świąd i daje uczucie chłodu ^[4]. Na błony śluzowe działa jeszcze silniej, zwłaszcza w aerozolu ^[4]. W piśmiennictwie opisuje się maść z mentolem na podłożu z wazeliny i lanoliny, którą lekko wciera się w swędzące miejsca ^[3]. Opisuje się też płyn z mentolu, gliceryny i spirytusu, którym smaruje się swędzące miejsca ^[3].

Kąpiele przy świądzie

Przy świądzie tradycyjnie stosuje się kąpiele z ziela (nadziemnej części rośliny) szałwii z liśćmi babki oraz kwiatami rumianku i lipy ^[5]. Inna opisywana mieszanka do kąpieli to ziele uczepu trójlistkowego z kwiatami rumianku i liśćmi szałwii ^[6]. W piśmiennictwie podaje się, że napar wlewa się do wanny z wodą o temperaturze około 37°C ^[5][6]. Przy świądzie opisuje się też kąpiele z dodatkiem dziegciu sosnowego ^[3].

Przy pokrzywce zbyt ciepła kąpiel nasila świąd i może wywołać nowy wysiew zmian na skórze ^[3]. Źródła zalecają wtedy wodę nie cieplejszą niż 34–36°C i niezbyt długą kąpiel ^[3]. Po kąpieli skórę tylko delikatnie się osusza ^[3].

Inne zioła

Ziele lnicy pospolitej (Linaria vulgaris) tradycyjnie stosuje się w okładach przy świądzie i zapaleniu skóry ^[1]. Odwary z kwiatów słonecznika zwyczajnego (Helianthus annuus) tradycyjnie stosuje się miejscowo między innymi przy świądzie i zapaleniu skóry ^[7]. Ziele koniczyny łąkowej (Trifolium pratense) wchodzi w skład tradycyjnej kąpieli z kwiatami lipy i zielem krwawnika, stosowanej przy świądzie i wyprysku ^[2]. Wyciągi z ostrożenia warzywnego (Cirsium oleraceum) zaleca się w piśmiennictwie zielarskim na skórę przy świądzie i alergicznej wysypce ^[8]. Sok z łopianu większego (Arctium lappa) tradycyjnie wciera się w skórę głowy przy łupieżu i świądzie ^[3]. Przy świądzie w piśmiennictwie zielarskim wymienia się też fiołek trójbarwny, ogórecznik, macierzankę piaskową, prawoślaz i nagietek ^{[9][10][11][12][13]}.

W jednym badaniu płyn z destylatem oczaru wirginijskiego (Hamamelis virginiana) i olejkiem melisy lekarskiej (Melissa officinalis) łagodził świąd i zaczerwienienie ^[14]. Badano osoby z zapaleniem skóry wywołanym tarciem, bez grupy porównawczej, więc nie wiadomo, ile poprawy przyszłoby samo ^[14].

Gdy zioło samo wywołuje świąd

Po trzech latach przyjmowania wyciągu z dziurawca opisano u jednej osoby nawracające, swędzące zaczerwienienia na skórze wystawianej na światło ^[15]. Zmiany te były odwracalne ^[15]. Dziurawiec zwiększa wrażliwość skóry na światło słoneczne ^[16].

U kobiety uczulonej wcześniej okładem z naparu rumianku wypicie herbaty rumiankowej wywołało świąd w jamie ustnej, wyprysk na ramionach i tułowiu oraz świąd odbytu ^[17]. Opisano też pieczenie, świąd i przebarwienia skóry u mężczyzny przyjmującego ashwagandhę (witanię ospałą) ^[18].

Czego nie stosować samodzielnie

Preparaty ze świeżej sasanki wywołują silne podrażnienie skóry i błon śluzowych ze świądem, wysypką i krostami ^[19]. Tojad jest silnie trujący, a po podaniu niewielkich ilości jego głównej substancji zgłaszano zgony ^[20].

Dla dociekliwych: szczegóły badań i mechanizmy

Mentol drażni zakończenia nerwowe, daje uczucie chłodu, miejscowo zmniejsza ból i zapalenie oraz niszczy bakterie ^[4]. Płyn badany przy zapaleniu skóry wywołanym tarciem zawierał destylat oczaru i olejek melisy, więc nie da się ocenić działania każdej rośliny osobno ^[14]. Było to badanie otwarte, czyli uczestnicy wiedzieli, co stosują, i nie miało grupy porównawczej ^[14]. W piśmiennictwie podaje się przy świądzie intrakt (rodzaj wyciągu) z kozłka po 30 kropli 3 razy dziennie (dawka z piśmiennictwa, nie zalecenie) ^[3]. Reakcję skórną po dziurawcu opisano w 1997 r., a jej związek z zielem potwierdzono testem prowokacyjnym, czyli ponownym podaniem preparatu ^[15]. Przypadek po rumianku opisano jako ogólnoustrojowe kontaktowe zapalenie skóry: uczulenie powstało przez skórę, a objawy wywołało potem picie naparu ^[17]. Podrażnienie po sasance wiąże się z protoanemoniną (substancją obecną w świeżej roślinie), a zmiany nazywa się zapaleniem skóry od jaskrów ^[19].