Zioła na trądzik: niepokalanek, drzewo herbaciane i aloes
Damian Podraza — zielarz fitoterapeuta
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty. Leków nie należy odstawiać ani zmieniać bez konsultacji z lekarzem prowadzącym.
Trądzik to częsta, przewlekła choroba zapalna skóry, która zwykle zaczyna się w okresie dojrzewania i często trwa także w dorosłości [1]. W ziołolecznictwie zioła traktuje się przy trądziku jako uzupełnienie leczenia i stosuje się je zarówno w naparach do picia, jak i miejscowo na skórę [2]. Wiele osób sięga po nie, szukając łagodnych, naturalnych sposobów dbania o skórę.
W skrócie
- Olejek z drzewa herbacianego nakładany na skórę wiązał się w przeglądzie badań z niewielkim zmniejszeniem nasilenia trądziku, a działania niepożądane były zwykle łagodne.
- Nalewka z niepokalanka wiązała się w badaniach z poprawą skóry u większości osób z trądzikiem; może powodować nudności i zmiany skórne.
- Drapacz lekarski stosuje się tradycyjnie doustnie i w okładach przy trądziku; może wywoływać kontaktowe zapalenie skóry.
- W pojedynczych badaniach wyciąg z głogu i świeży sok z bazylii nakładane na skórę poprawiały stan trądziku.
- Zioła traktuje się przy trądziku jako uzupełnienie leczenia.
Niepokalanek pospolity
Niepokalanek pospolity (Vitex agnus-castus) to zioło kojarzone głównie z dolegliwościami kobiecymi, takimi jak zespół napięcia przedmiesiączkowego i nieregularne miesiączki [3]. Zielarze w Wielkiej Brytanii i Irlandii często stosowali go także przy trądziku, zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn [3].
W badaniach u osób z trądzikiem przyjmowanie nalewki z niepokalanka w kroplach wiązało się z poprawą stanu skóry u większości uczestników [4][3]. W jednym z tych badań nalewkę łączono z łagodnym środkiem odkażającym, a wynik był lepszy niż przy standardowym leczeniu [3]. Leczenie w tych badaniach trwało co najmniej 3 miesiące [3].
Najczęstsze działania niepożądane niepokalanka to dolegliwości żołądkowe, zwłaszcza nudności, oraz zmiany skórne: trądzik, świąd i wysypki [3]. Nie są znane przeciwwskazania do jego stosowania [3].
Drzewo herbaciane
Z drzewa herbacianego (Melaleuca alternifolia) pozyskuje się olejek eteryczny, który przy trądziku nakłada się na skórę [4][5].
W przeglądzie wielu badań trądzik był nieco słabiej nasilony u osób stosujących olejek niż u osób z grup porównawczych, które go nie stosowały [1]. Autorzy przeglądu oceniają jednak dotychczasowe dane z badań u ludzi jako ograniczone i niespójne [1]. Ich zdaniem potrzebne są większe badania z jednolitymi preparatami i dłuższą obserwacją [1].
Działania niepożądane w tych badaniach były głównie miejscowe i łagodne [1]. Olejek, który uległ utlenieniu, silniej uczula skórę niż olejek świeży [5]. Opisano przypadek rozległej reakcji skórnej po codziennym nakładaniu olejku pod szczelnym opatrunkiem na otarcie skóry [5].
Aloes
Z liści aloesu pozyskuje się żel, który nakłada się na skórę [6]. W jednym badaniu żel z aloesu zwyczajnego nakładano na twarz osób z trądzikiem po dermabrazji (zabiegu mechanicznego ścierania naskórka) [6]. Porównywano miejsca smarowane żelem z miejscami bez żelu: te pierwsze goiły się szybciej i pełniej [6]. Badanie dotyczyło więc gojenia skóry po zabiegu, a nie samych zmian trądzikowych [6].
U części osób żel aloesowy wywoływał pieczenie skóry [6].
Drapacz lekarski
Z drapacza lekarskiego (Cnicus benedictus) korzysta się z ziela (nadziemnej części rośliny) [7][8]. Tradycyjnie wyciągi z ziela przyjmuje się doustnie przy trądziku, czyraczności i stanach zapalnych skóry [8][7]. W piśmiennictwie zielarskim łączy się to zastosowanie ze schorzeniami skóry na tle zaburzeń przemiany materii [8]. Zewnętrznie ziele stosuje się w okładach na trądzik, czyraki i zapalenie skóry, najlepiej razem z innymi ziołami o podobnym działaniu [7].
Drapacz lekarski jest wymieniany wśród roślin, które mogą wywoływać kontaktowe zapalenie skóry (stan zapalny skóry po kontakcie z rośliną) [5]. Większe dawki wyciągów z ziela drapacza powodują nudności, wymioty i biegunkę [7].
Jak przygotowaćokład
- Surowiec
- ziele
- Sposób
- okład
- Okład z ziela przykłada się na zmiany trądzikowe i czyraki.
- Ziele łączy się z innymi surowcami o podobnym lub uzupełniającym działaniu.
Kroki według źródeł, bez ilości i dawkowania.
Głóg dwuszyjkowy
Głóg dwuszyjkowy (Crataegus oxyacantha) przy trądziku pojawia się jako składnik wyciągu nakładanego na skórę [9]. W jednym badaniu prowadzonym w kilku ośrodkach wyciąg z głogu stosowany na skórę poprawiał stan trądziku i zmniejszał zaczerwienienie [9].
Nie są znane przeciwwskazania do stosowania głogu [9]. Opisano jeden przypadek ciężkiej reakcji alergicznej na głóg [9].
Wiązówka błotna
Wiązówka błotna (Filipendula ulmaria) jest stosowana przy trądziku miejscowo, czyli na skórę [10].
Nie są znane działania niepożądane wiązówki [10]. Źródła zalecają, by w ciąży i podczas karmienia piersią nie stosować wiązówki bez porady lekarskiej, a niepokalanek w ciąży stosować ostrożnie, tylko we wczesnym okresie przy określonym zaburzeniu hormonalnym [10][3].
Bazylia ogrodowa
Bazylia ogrodowa (Ocimum basilicum) przy trądziku pojawia się w postaci świeżego soku nakładanego na skórę [4]. W jednym badaniu świeży sok z bazylii nakładany na skórę działał równie dobrze jak zwykłe leczenie trądziku [4].
Dla dociekliwych: szczegóły badań i mechanizmy
W dwuletnim badaniu otwartym (uczestnicy wiedzieli, co przyjmują) 161 osób z różnymi postaciami trądziku przyjmowało nalewkę z niepokalanka, a poprawę zaobserwowano u 70% z nich [3]. W tym badaniu podawano 40 kropli nalewki dziennie, a następnie 30 kropli dziennie (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie) [3]. W opisie leczenia trwającego co najmniej 3 miesiące nalewkę łączono z łagodnym środkiem odkażającym; poprawa u 70% osób była wynikiem lepszym niż przy standardowym leczeniu [3]. Mechanizm działania niepokalanka przy trądziku nie jest znany; może wiązać się z łagodnym osłabianiem działania męskich hormonów [3]. Niepokalanek może teoretycznie osłabiać działanie leków blokujących receptory dopaminowe (stosowanych m.in. w chorobach psychicznych), choć nie zaobserwowano tego u leczonych osób [3].
Przegląd dotyczący olejku z drzewa herbacianego objął 7 badań z udziałem 445 osób, a ogólne ryzyko błędów oceniono w nim jako niskie [1]. W analizie pomocniczej łagodny świąd zdarzał się rzadziej przy olejku niż przy leczeniu porównawczym; podobny kierunek dotyczył suchości, pieczenia, zaczerwienienia i łuszczenia skóry [1]. W teście płatkowym (naklejanym na skórę teście uczuleniowym) utlenione produkty olejku uczulały około 3-krotnie silniej niż olejek świeży [5]. W opisanym przypadku reakcji skórnej zmiany pojawiły się po 2 tygodniach stosowania olejku pod opatrunkiem, szerzyły się mimo odstawienia i ustąpiły po leczeniu prednizonem (lekiem sterydowym) [5].
W piśmiennictwie zielarskim działanie ziela drapacza przy chorobach skóry przypisuje się solom wapnia, składnikom regulującym przemianę materii i związkom przeciwbakteryjnym [7].
Najczęstsze pytania
- Czy olejek z drzewa herbacianego pomaga na trądzik?
W przeglądzie wielu badań olejek nakładany na skórę wiązał się z niewielkim zmniejszeniem nasilenia trądziku [1]. Działania niepożądane były zwykle miejscowe i łagodne, a olejek utleniony uczula silniej niż świeży [1][5].
- Czy niepokalanek pomaga przy trądziku?
W badaniach u osób z trądzikiem nalewka z niepokalanka wiązała się z poprawą stanu skóry u większości uczestników [4][3]. Wśród jego działań niepożądanych wymienia się nudności oraz zmiany skórne, w tym trądzik, świąd i wysypki [3].
Źródła
- Ye Y, Lim JJ, Huang Z et al. Efficacy and Safety of Melaleuca alternifolia (Tea Tree) Oil for Acne-A Systematic Review and Meta-Analysis. Phytotherapy research : PTR, 2026
- Aleksander Ożarowski (red.), „Ziołolecznictwo — Poradnik dla lekarzy” (1982)
- Kerry Bone, Simon Mills, „Principles and Practice of Phytotherapy: Modern Herbal Medicine” (2013), monografia „Chaste tree”
- Kerry Bone, Simon Mills, „Principles and Practice of Phytotherapy: Modern Herbal Medicine” (2013), monografia „Herbal approaches to system dysfunctions”
- Simon Mills, Kerry Bone, „The Essential Guide to Herbal Safety” (2005)
- Simon Mills, Kerry Bone, „The Essential Guide to Herbal Safety” (2005), monografia „Aloe”
- Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski, „Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie” (1987), monografia „30. Drapacz lekarski”
- Irena Matławska (red.), „Farmakognozja. Część 2”
- Kerry Bone, Simon Mills, „Principles and Practice of Phytotherapy: Modern Herbal Medicine” (2013), monografia „Hawthorn”
- Kerry Bone, Simon Mills, „Principles and Practice of Phytotherapy: Modern Herbal Medicine” (2013), monografia „Meadowsweet”