Zioła na upławy – co podaje tradycja zielarska i na co uważać

Upławy to nadmierna albo zmieniona wydzielina z pochwy, która może towarzyszyć podrażnieniu lub stanom zapalnym. Od dawna sięga się przy nich po napary, przemywania i nasiadówki z ziół. W polskim zielarstwie przy upławach wymienia się między innymi kwiat rumianku, kwiat jasnoty białej i korę dębu ^[1][2].

Upławy a zioła

Upławy są objawem, a nie osobną chorobą. Mogą mieć różne przyczyny, od zwykłego podrażnienia po zakażenie. W piśmiennictwie zielarskim roślinom przypisuje się przy upławach duże znaczenie jako środkom przeciwzapalnym, bakteriobójczym i słabo ściągającym ^[1]. Przypisuje się im też wspomaganie odnowy błony śluzowej ^[1].

Jak tradycyjnie stosuje się zioła

Zioła przy upławach opisuje się głównie do użytku zewnętrznego, w irygacjach (przepłukiwaniu pochwy) i tamponach ^[1]. Wodne wyciągi z szałwii lekarskiej podaje się w płukankach, okładach, przemywaniach, tamponach, irygacjach lub kąpielach przy niewielkich upławach ^[3]. Stosuje się je też przy zapaleniu i świądzie sromu ^[3]. W piśmiennictwie zielarskim roztwory garbnika zwanego taniną (substancji, która ściąga błony śluzowe) uznaje się za skuteczne w okładach, nasiadówkach i przemywaniach przy przewlekłych upławach ^[4].

Część przepisów to napary z mieszanek ziół, pite w kilku porcjach w ciągu dnia, między posiłkami ^[5]. Jedna z takich mieszanek łączy kwiat jasnoty, ziele (nadziemną część rośliny) rdestu ptasiego i skrzypu, liść pokrzywy, korę dębu i kłącze pięciornika ^[5]. Opisuje się ją przy zapaleniu pochwy i szyjki macicy przebiegającym z upławami ^[5]. Do irygacji przy białych upławach rdest ptasi łączy się w piśmiennictwie zielarskim z korą dębu, pokrzywą i kwiatem rumianku ^[6]. Odwary z pokrzywy także opisuje się do irygacji pochwy przy jej zapaleniu i upławach ^[7]. Tasznik pospolity przy upławach łączy się w piśmiennictwie zielarskim z kwiatem jasnoty ^[8].

Inne zioła

Napary z kwiatu rumianku pospolitego (Matricaria chamomilla) tradycyjnie stosuje się przy upławach, zapaleniu pochwy i szyjki macicy oraz przy świądzie i stanach zapalnych sromu ^[9]. Kwiat jasnoty białej (Lamium album) wymienia się przy białych upławach zarówno w dawnej, jak i współczesnej fitoterapii ^[10][1]. Wyciągi z kory dębu szypułkowego (Quercus robur) opisuje się do irygacji przy upławach oraz do obmywania przy zapaleniu i świądzie sromu ^[2]. Przetwory z kłącza (podziemnej łodygi) pięciornika kurze ziele (Potentilla erecta) opisuje się do irygacji pochwy przy jej zapaleniu i upławach ^[11].

W medycynie ludowej ziele poziewnika szorstkiego (Galeopsis tetrahit) stosowano u kobiet przeciw upławom ^[12]. Odwar z kory śliwy tarniny (Prunus spinosa) z sokiem z jej owoców wymieniano do irygacji pochwy przy białych upławach ^[13]. Buchu (Agathosma betulina, krzew z Afryki Południowej) opisuje się przy przewlekłych dolegliwościach układu moczowo-płciowego, w tym przy upławach ^[14]. Przy upławach wymienia się także między innymi kwiat krwawnika, kwiat nagietka, ziele macierzanki, liść szałwii i kłącze tataraku ^[1]. W piśmiennictwie zielarskim przy upławach pojawiają się też kocanka piaskowa i płucnica islandzka ^[15][16].

Na co uważać

Krew w wydzielinie przy upławach wymaga natychmiastowego badania ginekologicznego i onkologicznego ^[1]. U kobiet w ciąży niedawny ból w okolicy lędźwiowej z bólem brzucha typu parcia, z upławami albo z krwawieniem traktuje się jako możliwy objaw zagrażającego poronienia ^[17]. W takiej sytuacji źródła zalecają szczególną ostrożność przy stosowaniu ziół ^[17].

Dla dociekliwych: szczegóły badań i mechanizmy

Roztwory taniny o stężeniu 0,5–2% opisuje się w okładach, nasiadówkach i przemywaniach, między innymi w przewlekłych upławach (stężenie z piśmiennictwa, nie zalecenie) ^[4]. Dawna mieszanka z jasnotą zawiera 30 g kwiatu jasnoty, 30 g ziela rdestu ptasiego, 20 g ziela skrzypu, 10 g liścia pokrzywy oraz po 5 g kory dębu i kłącza pięciornika (opis przepisu, nie zalecenie) ^[5]. W przepisie 2 łyżki mieszanki zalewa się w termosie 1 1/2 szklanki wrzątku na 1 godzinę, a potem cedzi ^[5]. Inny dawny przepis na białe upławy łączy kwiat jasnoty, ziele rdestu ptasiego, rozmarynu i pokrzywy oraz liście mącznicy ^[18]. Historyczna mieszanka do przepłukiwań pochwy przy białych upławach zaczyna się od 3 części gniecionych owoców tarniny i 3 części kory dębowej ^[18].

Kwiat jasnoty zawiera między innymi flawonoidy (barwniki roślinne), garbniki, śluzy i niewielką ilość olejku eterycznego ^[10]. W piśmiennictwie zielarskim przypisuje się jasnocie działanie ściągające, przeciwzapalne, przeciwbakteryjne i hamujące rozwój grzybów ^[10]. Ziele rdestu ptasiego zawiera flawonoidy i garbniki, a przypisuje mu się działanie przeciwzapalne i miejscowo ściągające ^[6].