Zioła na wrzody: lukrecja, kurkuma i wąkrota azjatycka

Choroba wrzodowa to uszkodzenie błony śluzowej żołądka lub dwunastnicy, które może powodować ból i dyskomfort w nadbrzuszu. Sprzyja jej zakażenie bakterią Helicobacter pylori, choć w piśmiennictwie zielarskim podkreśla się, że nie jest to jedyna przyczyna ^[1][2]. Przy dolegliwościach żołądka od dawna sięga się po napary i odwary ziołowe.

Lukrecja gładka

Lukrecja gładka (Glycyrrhiza glabra) to roślina od dawna ceniona przy przewlekłym zapaleniu błony śluzowej żołądka i przy wrzodach trawiennych ^[3]. W medycynie ajurwedyjskiej (tradycyjnej medycynie indyjskiej) stosowano ją między innymi przy wrzodach trawiennych ^[3].

W badaniach u ludzi lukrecja okazywała się pomocna przy wrzodach żołądka i dwunastnicy ^[3]. Szczególnie opisuje się lukrecję z usuniętą glicyryzyną (jednym z jej naturalnych składników) jako skuteczny środek przy wrzodach żołądka i dwunastnicy ^[3].

Lukrecja jest przeciwwskazana przy obrzękach i przy niewydolności serca ^[3]. Źródła zalecają, by nie łączyć lukrecji z digoksyną (lekiem na serce na receptę), bo rośnie ryzyko toksycznego działania tego leku ^[4]. Inne źródła zalecają ostrożność także przy innych podobnych lekach nasercowych, z powodu ryzyka niedoboru potasu ^[3]. Przy furosemidzie (leku moczopędnym na receptę) zaleca się kontrolę elektrolitów we krwi, bo utrata potasu może się nasilać ^[4].

Kurkuma (ostryż długi)

Kurkuma (ostryż długi, Curcuma longa) należy do roślin, które przeglądy badań wymieniają wśród ziół badanych przy wrzodach ^[5].

W jednym małym badaniu u większości z 25 osób przyjmujących kapsułki z kurkumą po kilku tygodniach nie stwierdzano już wrzodów ^[6]. Badanie nie miało grupy porównawczej, więc nie wiadomo, ile poprawy przyszłoby samo ^[6]. W innym badaniu porównywano osoby biorące kurkumę z osobami biorącymi placebo (preparat bez substancji czynnej) i przy wrzodach dwunastnicy kurkuma nie działała lepiej ^[7]. W jeszcze innym badaniu przy wrzodach żołądka kurkuma działała słabiej niż lek zobojętniający kwas żołądkowy ^[7]. U osób zakażonych Helicobacter pylori sama kurkumina (główny składnik kurkumy) usuwała zakażenie znacznie rzadziej niż leczenie antybiotykami ^[2].

Kurkuma jest przeciwwskazana przy niedrożności dróg żółciowych, a przy kamieniach żółciowych zaleca się ostrożność ^[7]. Opisywano możliwą interakcję kurkumy z lekami po przeszczepie oraz z lekami na cukrzycę ^[8][9]. Zgłoszono dwa przypadki uczulenia skóry na kurkumę ^[7].

Wąkrota azjatycka

Wąkrota azjatycka (Centella asiatica) to roślina, z której liści otrzymuje się wyciąg badany przy wrzodach ^[10]. W piśmiennictwie fitoterapeutycznym opisuje się ją jako roślinę, która może być pomocna przy chorobie wrzodowej żołądka ^[10].

W jednym badaniu u osób z wrzodami żołądka i dwunastnicy specjalny wyciąg z liści, podawany doustnie i w zastrzykach, wiązał się z zagojeniem wrzodów u większości chorych ^[10].

Wąkrota azjatycka jest przeciwwskazana u osób z alergią ^[10]. Opisywano możliwą interakcję z lekami uspokajającymi ^[11].

Wiązówka błotna

Wiązówkę błotną (Filipendula ulmaria) stosuje się przy dolegliwościach żołądka z wzdęciami i nadkwasotą, w tym przy niestrawności, refluksie i wrzodach żołądka ^[12]. W piśmiennictwie fitoterapeutycznym zalicza się ją do łagodnych ziół ściągających, którym przypisuje się wspomaganie gojenia wrzodów i ochronę błony śluzowej ^[13][12].

Tylko w badaniach na szczurach i myszach odwary z jej kwiatów osłabiały powstawanie wrzodów wywoływanych doświadczalnie ^[12]. Nie są znane jej działania niepożądane ^[12].

Borówka czernica

W przypadku borówki czernicy (Vaccinium myrtillus) w fitoterapii korzysta się z owoców ^[14]. Owoce wskazuje się przy dolegliwościach wymagających odbudowy ochronnej warstwy błony śluzowej żołądka, takich jak wrzody czy zapalenie błony śluzowej żołądka ^[14]. W piśmiennictwie fitoterapeutycznym zalicza się ją do ziół poprawiających krążenie w drobnych naczyniach, którym przypisuje się wspomaganie gojenia wrzodów ^[13]. Nie są znane przeciwwskazania do jej stosowania ^[14].

Ashwagandha

Ashwagandha (Withania somnifera) była badana przy wrzodach tylko na zwierzętach: u szczurów chroniła przed wrzodami żołądka wywołanymi stresem ^[15]. U jednej kobiety przyjmującej kapsułki z tą rośliną wystąpiły objawy nadczynności tarczycy, między innymi utrata wagi i kołatanie serca ^[15]. Opisywano możliwą interakcję z lekami przeciwpsychotycznymi (stosowanymi między innymi w schizofrenii) ^[16].

Dzieci i nastolatki

Zgłoszono jeden przypadek uszkodzenia wątroby u dziecka, wywołanego wąkrotą azjatycką ^[10]. W ciąży lukrecja może niekorzystnie wpływać na późniejszą pamięć i zachowanie dziecka, a wiązówki nie stosuje się wtedy ani podczas karmienia piersią bez porady lekarskiej ^[3][12].

Dla dociekliwych: szczegóły badań i mechanizmy

W badaniach laboratoryjnych związki z lukrecji mogły zwiększać w żołądku ilość prostaglandyn (substancji chroniących błonę śluzową), co sprzyja gojeniu wrzodów ^[3]. Glicyryzyna i kwas glicyretynowy (składniki lukrecji) działały miejscowo przeciwzapalnie i wspomagały gojenie wrzodów ^[3]. U szczurów lukrecja z usuniętą glicyryzyną zapobiegała wrzodom, hamowała wydzielanie kwasu i chroniła błonę śluzową żołądka ^[3]. U szczurów wodny wyciąg z lukrecji podany razem z famotydyną (lekiem zmniejszającym wydzielanie kwasu) działał przeciw wrzodom silniej niż każdy z nich osobno ^[3].

W badaniu kurkumy bez grupy porównawczej 25 osób z wrzodami widocznymi w badaniu endoskopowym (oglądaniu żołądka od środka) przyjmowało kapsułki ze sproszkowaną kurkumą ^[6]. Podawano 2 kapsułki po 300 mg 5 razy dziennie (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie) ^[6]. Wrzodów nie stwierdzono u 48% osób po 4 tygodniach i u 76% po 12 tygodniach ^[6][7]. W badaniach krwi przed i po przyjmowaniu kurkumy nie zauważono zmian w pracy wątroby i nerek ^[6]. Przy wrzodach dwunastnicy kurkuma w ilości 6 g dziennie (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie) nie działała lepiej niż placebo ^[7]. Przy wrzodach żołądka sproszkowana kurkuma w ilości 1000 mg dziennie (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie) była słabsza niż lek zobojętniający ^[7]. U osób z zapaleniem żołądka i zakażeniem Helicobacter pylori zakażenie ustąpiło u 5,9% osób biorących kurkuminę i u 78,9% osób leczonych omeprazolem (lekiem zmniejszającym wydzielanie kwasu) z dwoma antybiotykami ^[2]. Wniosek tego badania był taki, że sama kurkumina może mieć ograniczony wpływ na tę bakterię i na stan zapalny ^[2].

Przegląd 49 badań na zwierzętach wykazał, że kurkumina zmniejszała wydzielanie kwasu i nasilenie wrzodów ^[17]. Wyniki poszczególnych badań bardzo się jednak różniły, ryzyko błędów w większości z nich było niejasne, a autorzy wskazali potrzebę badań u ludzi ^[17]. U szczurów kurkumina w dawce 100 mg/kg zwiększała powstawanie wrzodów żołądka, a w dawce 50 mg/kg nie (dawki użyte w badaniu, nie zalecenie) ^[7].

W badaniu wąkroty azjatyckiej podawano specjalny wyciąg z liści: 60 mg dziennie doustnie i 20 mg w zastrzyku domięśniowym trzy razy w tygodniu przez 10 tygodni (dawki użyte w badaniu, nie zalecenie) ^[10]. W badaniach laboratoryjnych wąkrota przyspieszała odbudowę nabłonka (warstwy wyściełającej żołądek) i zwiększała ilość czynnika pobudzającego wzrost tkanki łącznej ^[10]. W badaniu laboratoryjnym wyciąg z wiązówki należał do najsilniej hamujących wzrost Helicobacter pylori spośród 21 badanych wyciągów ziołowych ^[18]. U zwierząt wyciąg z ashwagandhy zmniejszał nasilenie doświadczalnych owrzodzeń, ilość soku żołądkowego i jego kwasowość ^[15].