Zioła na wzdęcia: mięta pieprzowa i koper włoski – co wiadomo

Wzdęcia to uczucie pełności i rozpierania brzucha, któremu często towarzyszy nadmiar gazów w jelitach. Przy takich dolegliwościach od dawna sięga się po domowe napary i przyprawy. W zielarstwie stosuje się przy nich zioła wiatropędne, czyli ułatwiające odchodzenie gazów, takie jak mięta pieprzowa, koper włoski i kminek ^[1][2][3].

Mięta pieprzowa

Mięta pieprzowa (Mentha piperita) to zioło, z którego w zielarstwie wykorzystuje się głównie liście ^[4][1]. Napary i inne przetwory z liści mięty tradycyjnie stosuje się przy wzdęciach, bólu brzucha, braku apetytu i trudnym trawieniu tłuszczów ^[4][1]. Miętę od dawna stosowano też przy skurczach żołądka i niestrawności ^[5]. W piśmiennictwie zielarskim liściom mięty przypisuje się rozkurczanie jelit i ułatwianie odchodzenia gazów ^[1][4]. Wodny roztwór olejku miętowego stosuje się do łagodzenia łagodnych dolegliwości trawiennych, takich jak niestrawność, wzdęcia i skurcze żołądka ^[5].

Zespół jelita drażliwego to częsta dolegliwość, w której ból brzucha i wzdęcia łączą się ze zmiennym rytmem wypróżnień ^[6]. W przeglądzie wielu badań u takich osób olejek miętowy częściej niż placebo (obojętna substancja) przynosił poprawę objawów i był dobrze znoszony ^[6]. Autorzy przeglądu zaznaczają jednak, że jakość wielu badań była ograniczona i potrzebne są większe badania ^[6]. Badano olejek miętowy, a nie napar z liści ^[6].

W jednym badaniu porównywano osoby z przewlekłymi problemami trawiennymi, które brały tabletki z mięty, kopru włoskiego, kminku i goryczki, z osobami dostającymi placebo ^[5][7]. W tym badaniu mieszanka łagodziła wzdęcia i gazy skuteczniej niż placebo ^[5][7].

W piśmiennictwie zielarskim miętę wymienia się wśród ziół niezalecanych podczas karmienia piersią, bo przenika do mleka i może zaburzać oddychanie niemowlęcia ^[8].

Koper włoski

Z kopru włoskiego (Foeniculum vulgare) w zielarstwie wykorzystuje się owoce ^[9][2]. Owoce kopru tradycyjnie stosuje się przy wzdęciach, bólu brzucha, odbijaniu i zaparciach związanych ze skurczem jelit ^[9][2]. W piśmiennictwie zielarskim przypisuje się im działanie rozkurczowe i wiatropędne, zwłaszcza u dzieci i osób starszych ^[2][9][10]. Dawniej herbatę koprową na wzdęcia słodzono cukrem lodowatym, a sproszkowany koper podawano w gorącym mleku ^[11][12]. W XIX wieku koper mieszano z anyżem i kminkiem, by wzmocnić jego działanie ^[12].

Koper był składnikiem opisanych wyżej tabletek, które w jednym badaniu łagodziły wzdęcia skuteczniej niż placebo ^[5][7].

Koper włoski jest przeciwwskazany u osób uczulonych na seler, bylicę i przyprawy ^[7]. W badaniu 200 dzieci z alergiami pokarmowymi uczulenie na koper stwierdzono u jednego dziecka ^[13]. Nie są znane skutki przedawkowania kopru włoskiego ^[7].

Jak przygotowaćnapar

Surowiec

owoce

Sposób

napar

Jak zrobić napar

Owoce kopru włoskiego zalewa się wrzącą wodą, przykrywa i odstawia na około 15 minut, potem przecedza.

1. Owoce przed zalaniem się rozdrabnia.
2. Dawniej herbatę koprową słodzono cukrem lodowatym.

Kroki według źródeł, bez ilości i dawkowania.

Kminek zwyczajny

Z kminku zwyczajnego (Carum carvi) w zielarstwie wykorzystuje się owoce ^[14][10]. Owoce kminku tradycyjnie stosuje się przy wzdęciach, odbijaniu, bólach brzucha i lekkich zaparciach ^[14][10]. W piśmiennictwie zielarskim kminek uchodzi za typowy środek wiatropędny, który łagodzi skurcze jelit i zapobiega wzdęciom ^[3]. Małym dzieciom podawano przetwory z samego owocu kminku ^[14].

Kminek był też składnikiem tabletek, które w jednym badaniu łagodziły wzdęcia skuteczniej niż placebo ^[5][7]. W piśmiennictwie podaje się, że przetwory z kminku w zalecanych dawkach nie działają toksycznie ^[14].

Goryczka żółta

Z goryczki żółtej (Gentiana lutea) w zielarstwie wykorzystuje się korzeń ^[15][16]. Korzeń goryczki stosuje się w zaburzeniach trawienia z brakiem apetytu, uczuciem pełności i wzdęciami ^[15]. Goryczka wchodziła w skład tabletek z miętą, koprem i kminkiem, które w jednym badaniu łagodziły wzdęcia skuteczniej niż placebo ^[5][7].

Korzeń goryczki jest przeciwwskazany przy ostrym nieżycie żołądka, chorobie wrzodowej i krwawieniach z przewodu pokarmowego ^[16]. Duże dawki korzenia mogą powodować przekrwienie błony śluzowej żołądka, nudności i wymioty ^[16][17].

Dziurawiec zwyczajny

Z dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum) wykorzystuje się ziele (nadziemną część rośliny) ^[18]. Ziele dziurawca zaleca się w piśmiennictwie zielarskim przy wzdęciach, bólach brzucha i zbyt małym wydzielaniu soku żołądkowego ^[18].

W jednym badaniu wyciąg z dziurawca łagodził lęk, ból i wzdęcia u kobiet z zespołem jelita drażliwego ^[19]. W przeglądzie wielu badań uznano jednak, że danych o dziurawcu przy tej dolegliwości jest za mało, by je wspólnie ocenić ^[6].

Dziurawca nie stosuje się razem z acenokumarolem (lekiem przeciwzakrzepowym na receptę), bo lek może wtedy działać słabiej ^[20]. Najczęściej zgłaszanym działaniem niepożądanym są reakcje skóry na światło, opisywane w 1 na 300 000 przypadków ^[19]. Dziurawca unika się też u osób uczulonych na niego lub jego składniki ^[19].

Szałwia lekarska

Z szałwii lekarskiej (Salvia officinalis) wykorzystuje się liście ^[21]. W zachodnim zielarstwie szałwię tradycyjnie stosowano w niestrawności z wzdęciami ^[21]. W piśmiennictwie zielarskim wyciągom z szałwii przypisuje się hamowanie nadmiernej fermentacji w jelitach i łagodzenie bolesnych wzdęć ^[22].

Poza rzadkimi uczuleniami po kontakcie ze skórą działania niepożądane szałwii w umiarkowanych dawkach są niemal nieznane ^[21]. Opisywano możliwą interakcję szałwii z lekami na cukrzycę ^[23].

Czego nie stosować samodzielnie

Tatarak zwyczajny uznaje się za potencjalnie toksyczny i generalnie się go nie zaleca do stosowania wewnętrznego, bo zawiera substancję mogącą uszkadzać materiał genetyczny i sprzyjać nowotworom ^[24][25]. W ciąży i podczas karmienia piersią przeciwwskazany jest liść szałwii, a w piśmiennictwie zielarskim ciążę podaje się też jako przeciwwskazanie dla kopru włoskiego ^[21][12].

Dla dociekliwych: szczegóły badań i mechanizmy

Przegląd z metaanalizą objął 60 badań z udziałem 6329 pacjentów z zespołem jelita drażliwego ^[6]. Olejek miętowy oceniono łącznie w 7 badaniach: szansa poprawy objawów była w porównaniu z placebo większa (ryzyko względne 1,63; 95% przedział ufności 1,33–2,00) ^[6]. Dla dziurawca i olejku anyżowego istniały pojedyncze badania z grupą porównawczą, ale danych było za mało do łącznej analizy ^[6]. Autorzy podkreślają ograniczoną jakość wielu badań i potrzebę większych badań ^[6].

W badaniu u kobiet z zespołem jelita drażliwego stosowano wyciąg z dziurawca w dawce 900 mg/dzień (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie) ^[19]. Badane tabletki zawierały mieszankę mięty, kopru włoskiego, kminku i goryczki, a nie pojedyncze zioło ^[5][7]. W Wielkiej Brytanii wodny roztwór olejku miętowego zarejestrowano jako tradycyjny produkt ziołowy na łagodne dolegliwości trawienne ^[5].

W piśmiennictwie zielarskim liściowi mięty przypisuje się obniżanie napięcia mięśni gładkich jelit i dróg żółciowych oraz zapobieganie zastojowi żółci ^[1][4]. Owocowi kopru przypisuje się pobudzanie wydzielania soku żołądkowego przy jednoczesnym nasilaniu ruchów jelit ^[2]. Owocowi kminku przypisuje się wyrównywanie siły ruchów jelit i lekkie pobudzanie wydzielania soków trawiennych ^[3]. Stosowanie tataraku do wewnątrz znacznie ograniczono z powodu rakotwórczych i mutagennych (uszkadzających materiał genetyczny) właściwości beta-azaronu, substancji obecnej w surowcu ^[25].