Zioła na zapalenie skóry: oczar, dziurawiec i nagietek

Zapalenie skóry to ogólna nazwa stanów, w których skóra się czerwieni, swędzi, łuszczy albo sączy. Przy takich dolegliwościach od dawna sięga się po maści, okłady i kąpiele z roślin. Tradycyjnie stosowano na przykład maść i olej z dziurawca oraz kąpiele z kory dębu ^[1][2].

Oczar wirginijski

Oczar wirginijski (Hamamelis virginiana) to roślina, z której liści przygotowuje się kremy i maści do smarowania skóry ^[3].

W jednym badaniu porównywano osoby z atopowym zapaleniem skóry, które smarowały skórę maścią z oczaru, z osobami stosującymi maść bez czynnych składników ^[3]. Maść z oczaru wypadła lepiej, ale nie pomogła w kontaktowym zapaleniu skóry wywołanym przez czynnik drażniący ^[3]. W innym takim badaniu swędzenie, zaczerwienienie i łuszczenie zmniejszyły się zarówno po kremie z oczaru, jak i po słabym kremie z hydrokortyzonem (lekiem sterydowym) oraz po samym kremie bez dodatków ^[3]. W badaniu bez grupy porównawczej krem z liści oczaru wyraźnie łagodził objawy egzemy, ale nie wiadomo, ile poprawy przyszłoby samo ^[3].

Oczar stosowany na skórę może w rzadkich przypadkach sam wywołać kontaktowe zapalenie skóry ^[3]. Opisano przypadek kobiety, u której żel pod oczy z oczarem wywołał obrzęk, a potem wyprysk na twarzy i szyi ^[4].

Dziurawiec zwyczajny

Dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum) to roślina, z której ziela (nadziemnej części rośliny) przygotowuje się maści, oleje i kremy na skórę ^[1]. Tradycyjnie maść i olej z dziurawca stosowano przy zapaleniu skóry, ranach, siniakach i łupieżu ^[1]. Olejowy wyciąg z dziurawca to tradycyjny środek łagodzący oparzenia i ból skóry ^[5]. Przy łojotokowym zapaleniu skóry zalecano też wyciąg z dziurawca ^[6].

W badaniu u osób z łagodnym lub umiarkowanym atopowym zapaleniem skóry krem z dziurawca działał lepiej niż krem bez czynnych składników ^[1]. Badano krem ze specjalnym wyciągiem z dziurawca, a nie dowolny olej z tej rośliny ^[1][5].

Najczęściej zgłaszanym działaniem niepożądanym dziurawca są reakcje skóry na światło, ale zdarzają się one bardzo rzadko ^[1]. Źródła zalecają unikanie dziurawca u osób uczulonych na tę roślinę lub jej składniki ^[1]. Dziurawca nie stosuje się jednocześnie z acenokumarolem (lekiem przeciwzakrzepowym na receptę), bo lek może działać słabiej ^[7]. Z cyklosporyną (lekiem po przeszczepie) bezwzględnie się go nie łączy, bo rośnie ryzyko odrzucenia przeszczepu ^[7].

Nagietek lekarski

Nagietek lekarski (Calendula officinalis) to roślina, której kwiaty i kwitnące ziele wykorzystuje się na skórę ^[8]. Zewnętrznie stosuje się alkoholowe i olejowe wyciągi z kwiatów nagietka, między innymi przy zapaleniu skóry, wysypkach, ranach i oparzeniach ^[8]. Jego czynne składniki słabo rozpuszczają się w wodzie, dlatego używa się wyciągów w alkoholu lub oleju ^[8]. W piśmiennictwie opisuje się też ocet nagietkowy ze świeżego ziela do smarowania skóry przy świądzie i zapaleniu skóry ^[8].

U kobiet naświetlanych z powodu raka piersi w jednym badaniu maść z nagietka lepiej chroniła przed ostrym zapaleniem skóry niż trolamina (krem uznawany w wielu szpitalach za standard) ^[5][9]. Przegląd badań pokazuje jednak, że w drugim takim badaniu nagietek nie wypadł lepiej niż żel porównawczy ^[10].

Po preparatach z nagietka zgłaszano uczuleniowe zapalenie skóry, ale zdarza się to niezwykle rzadko ^[11]. Uczuleniu na nagietek często towarzyszą reakcje na nikiel, substancje zapachowe i propolis ^[11]. Opisywano możliwą interakcję nagietka z lekami immunosupresyjnymi (osłabiającymi działanie układu odpornościowego) ^[12].

Jak przygotowaćocet ziołowy

Surowiec

kwitnące ziele

Sposób

ocet ziołowy

1. Używa się świeżego, kwitnącego ziela, drobno posiekanego.
2. Ziele zalewa się octem z dodatkiem spirytusu i co jakiś czas wstrząsa.
3. Przecedzonym octem smaruje się skórę.

Kroki według źródeł, bez ilości i dawkowania.

Mirra

Mirrę (Commiphora molmol) tradycyjnie stosowano zewnętrznie na stany zapalne skóry, rany, otarcia i trudno gojące się owrzodzenia ^[13]. Zaleca się ją także do stosowania na skórę przy łagodnych stanach zapalnych, drobnych ranach i otarciach ^[13].

Mirra jest przeciwwskazana u osób z alergią ^[13]. Po smarowaniu skóry mirrą zgłaszano uczuleniowe zapalenie skóry ^[13]. U dzieci z egzemą atopową ciągłe smarowanie skóry olejkami eterycznymi, także olejkiem z mirry, wiązało się z nasileniem objawów ^[13]. Opisano też doniesienie, że mirra osłabiała działanie warfaryny (leku przeciwzakrzepowego na receptę) ^[13].

Wiesiołek dwuletni

Wiesiołek dwuletni (Oenothera biennis) to roślina, z której nasion otrzymuje się olej przyjmowany przy atopowym zapaleniu skóry ^[14]. Przegląd wielu badań uznał dowody za niewystarczające, by zalecać olej z wiesiołka w egzemie atopowej ^[14]. Jedno nowsze badanie sugeruje, że może on pomagać w niezapalnej postaci atopowego zapalenia skóry ^[14].

W badaniach u dzieci z egzemą atopową nie zaobserwowano działań niepożądanych po oleju z wiesiołka ^[15]. Opisywano możliwą interakcję oleju z wiesiołka z fenytoiną (lekiem przeciwpadaczkowym), a w padaczce zaleca się go unikać ^[16].

Dąb szypułkowy

Dąb szypułkowy (Quercus robur) to drzewo, którego kora służy do przygotowania odwarów, okładów i kąpieli ^[2]. Wyciągi z kory dębu stosuje się zewnętrznie przy zapaleniu skóry, wypryskach, drobnych oparzeniach i małych ranach ^[2][17]. Odwarem z kory przemywa się zapalnie zmienioną, sączącą skórę albo robi się z niego okłady ^[2].

W piśmiennictwie do odwaru podaje się łyżkę rozdrobnionej kory na szklankę wody ^[2]. Przy zapaleniu skóry i niektórych innych chorobach skóry stosuje się też kąpiele z dodatkiem odwaru z kory ^[2][17].

Jak przygotowaćodwar

Surowiec

kora

Sposób

odwar

Jak zrobić odwar

Korę dębu rozdrabnia się, zalewa zimną wodą, doprowadza do wrzenia i trzyma pod przykryciem na małym ogniu około 30 minut, potem przecedza.

1. Korę przed gotowaniem się rozdrabnia.
2. Przecedzonym odwarem przemywa się zapalnie zmienioną, sączącą skórę albo robi się z niego okłady.

Kroki według źródeł, bez ilości i dawkowania.

Lukrecja gładka

Lukrecja gładka (Glycyrrhiza glabra) to roślina, z której przygotowuje się między innymi żele na skórę ^[18]. W badaniu u osób z atopowym zapaleniem skóry żel z lukrecji zmniejszał zaczerwienienie, obrzęk i swędzenie ^[18].

Lukrecja jest przeciwwskazana przy obrzękach i niewydolności serca ^[18]. Nie łączy się jej z digoksyną (lekiem nasercowym), bo rośnie ryzyko działań toksycznych tego leku ^[19].

Dla dociekliwych: szczegóły badań i mechanizmy

W badaniu bez grupy porównawczej 37 pacjentów z różnymi postaciami egzemy smarowało skórę kremem z liści oczaru dwa razy dziennie przez 2 tygodnie (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie), a objawy ustąpiły lub wyraźnie się zmniejszyły ^[3]. U 22 pacjentów z atopowym zapaleniem skóry standaryzowana maść z oczaru łagodziła objawy podobnie jak krem z bufeksamakiem (lekiem przeciwzapalnym do stosowania na skórę) ^[3]. W badaniu u 72 pacjentów krem zawierał 5,35 g destylatu oczaru na 100 g (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie), a porównywano go z 0,5% kremem hydrokortyzonowym i samym kremem bazowym ^[3]. Maść, która wypadła lepiej niż preparat bez czynnych składników, zawierała 25% wodnego destylatu oczaru (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie) ^[3]. W badaniu bez grupy porównawczej płyn z destylatem oczaru i olejkiem melisy łagodził świąd i zaczerwienienie przy odparzeniach skóry od tarcia ^[3].

Badany krem z dziurawca zawierał 5% wyciągu rozpuszczalnego w tłuszczach (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie) ^[1]. Wyciąg był bogaty w hiperforynę (jeden z naturalnych składników dziurawca) ^[5]. Reakcje skóry na światło zgłaszano z częstością 1 na 300 000 przypadków ^[1].

Przegląd obejmował 14 badań nad wyciągiem z kwiatów nagietka, w tym 7 badań na zwierzętach i 7 badań u ludzi ^[10]. Z dwóch badań nad zapobieganiem zapaleniu skóry po naświetlaniach jedno wykazało przewagę nagietka nad trolaminą, a drugie nie wykazało przewagi nad kremem z żelem wodnym ^[10]. Autorzy przeglądu uznali, że potrzebne są większe, dobrze zaplanowane badania ^[10].

W piśmiennictwie typowa dawka dobowa oleju z wiesiołka u dorosłych z atopowym zapaleniem skóry odpowiada 250–500 mg kwasu gamma-linolenowego, jednego z kwasów tłuszczowych tego oleju (dawka z piśmiennictwa, nie zalecenie) ^[14]. Autorzy nowszego badania przypuszczają, że olej może działać przez wpływ na interferon gamma (substancję sygnałową układu odpornościowego) ^[14].