Zioła na zastój żylny: kasztanowiec zwyczajny i co mówią badania
Damian Podraza — zielarz fitoterapeuta
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty. Leków nie należy odstawiać ani zmieniać bez konsultacji z lekarzem prowadzącym.
Zastój żylny to stan, w którym krew w żyłach, najczęściej nóg, płynie wolniej i gromadzi się w nich. Często towarzyszy mu uczucie ciężkich nóg, obrzęki i żylaki. W piśmiennictwie zielarskim niektórym ziołom przypisuje się poprawę odpływu krwi żylnej, dlatego od dawna się po nie sięga [1][2].
W skrócie
- Kasztanowiec zwyczajny tradycyjnie stosuje się przy zastoju żylnym, głównie w postaci przetworów z nasion.
- W przeglądach badań wyciągi z nasion kasztanowca łagodziły dolegliwości przewlekłej niewydolności żylnej, m.in. obrzęk podudzi i uczucie ciężkich nóg.
- Przetworów z kasztanowca nie stosuje się na uszkodzoną ani owrzodzoną skórę.
- Przy acenokumarolu źródło zaleca kontrolę krzepliwości krwi, a przy aspirynie ostrożność ze względu na ryzyko krwawienia.
- Ruszczyk, marzankę wonną, oczar wirginijski i nostrzyk wymienia się w piśmiennictwie zielarskim przy zastojach żylnych i żylakach.
Czym jest zastój żylny
Przyczyny zaburzeń żylnych są złożone: obejmują zmiany w zastawkach i ścianach żył oraz siły wpływające na przepływ krwi [3]. Zastój żylny jest jedną z przyczyn zakrzepicy żył głębokich, która może prowadzić do zatorowości płucnej (zatkania naczyń w płucach przez skrzep) [3]. W okresie przekwitania zastoje żylne zdarzają się często i nasilają dolegliwości przy żylakach nóg lub odbytu [1].
Kasztanowiec zwyczajny
Kasztanowiec zwyczajny (Aesculus hippocastanum) to roślina, z której w zielarstwie korzysta się głównie z nasion, a także z kwiatów [4][5]. Tradycyjnie stosuje się go przy problemach z zastojem żylnym [5]. W piśmiennictwie zielarskim przetwory z kasztanowca zalecano przy zastoju krwi żylnej, owrzodzeniach żylakowych i żylakach odbytu [2][4]. Przypisuje się im poprawę krążenia obwodowego i przepływu krwi w żyłach oraz zapobieganie zastojom [2].
Przy zastojach żylnych i żylakach w okresie przekwitania w piśmiennictwie podaje się napar z mieszanki kwiatu kasztanowca, koszyczka arniki i kwiatu jarzębiny [1]. Opisywana ilość to 1 łyżka mieszanki na szklankę wody, a napar ma poprawiać odpływ krwi żylnej [1].
Najlepiej opisane są wyciągi z nasion kasztanowca przy przewlekłej niewydolności żylnej (stanie, w którym żyły nóg słabo odprowadzają krew) [6][7]. W przeglądzie badań nad lekami ziołowymi uznano za dobrze udokumentowane, że takie wyciągi łagodzą dolegliwości i zmniejszają widoczne objawy tej niewydolności [6]. W przeglądzie pięciu badań jednego preparatu ze świeżych nasion zmniejszał się obrzęk podudzi, a także ból, uczucie ciężkości i swędzenie nóg [7]. Autorzy pierwszego z tych przeglądów zaznaczają jednak, że przy lekach ziołowych pozostają niepewności, które nie pozwalają na zalecenia bez zastrzeżeń [6].
Inaczej wypadły przeglądy dotyczące rutozydów – substancji, które autorzy tych przeglądów wiążą z kasztanowcem – w zespole pozakrzepowym (przewlekłym bólu, obrzęku i zmianach skóry nogi po zakrzepicy) [8]. Nie znaleziono w nich dowodów, że rutozydy pomagają lepiej niż placebo (preparat bez substancji czynnej) albo pończochy uciskowe [8].
Jak przygotowaćnapar z mieszanki
- Surowiec
- kwiat
- Sposób
- napar z mieszanki
Jak zrobić napar
Kwiat kasztanowca zalewa się wrzącą wodą, przykrywa i odstawia na około 15 minut, potem przecedza.
- Kwiat kasztanowca łączy się z koszyczkiem arniki i kwiatem jarzębiny.
- Napar z tej mieszanki opisuje się przy zastojach żylnych i żylakach w okresie przekwitania.
Kroki według źródeł, bez ilości i dawkowania.
Na co uważać przy kasztanowcu
Przetworów z nasion kasztanowca nie stosuje się na uszkodzoną lub owrzodzoną skórę, bo zawarte w nich saponiny (substancje roślinne) działają drażniąco [5]. Przy łączeniu kasztanowca z acenokumarolem (lekiem przeciwzakrzepowym na receptę) wynik badania krzepliwości krwi może wzrosnąć, dlatego źródło zaleca jego kontrolę [9]. Przy łączeniu z aspiryną rośnie ryzyko krwawienia, a źródło zaleca ostrożność i odstawienie kasztanowca przed zabiegiem [9].
W ciąży u niewielu kobiet przyjmujących nasiona kasztanowca nie zauważono szkód dla dziecka, ale danych jest za mało, by uznać to za bezpieczne [5]. W badaniach na zwierzętach obserwowano szkody u płodu, a ich znaczenie dla ludzi jest nieznane [5]. W przeglądzie badań preparatu ze świeżych nasion autorzy ocenili go jako dobrze tolerowany przez chorych [7].
Inne zioła
Ruszczyk kolczasty (Ruscus aculeatus) wymienia się przy zastojach krwi i limfy, żylakach i obrzękach, zarówno do stosowania doustnego, jak i na skórę [10][11]. Ziele (nadziemną część rośliny) marzanki wonnej przyjmowano w naparze lub odwarze przy żylakach i zastoju żylnym [12]. Alkaloidy (silnie działające substancje roślinne) barwinka pospolitego wymieniano przy zastoju żylnym i skłonności do zakrzepów, łącznie z wyciągami z arniki, kasztanowca i głogu [13]. Oczar wirginijski tradycyjnie stosowano przy żylakach, hemoroidach i stanach związanych ze słabym napięciem żył lub zastojem [14]. Głóg bywał przepisywany przy ucisku na nerw związanym z obrzękiem lub zastojem żylnym [3]. Wyciągi z ziela nostrzyka wymienia się przy zastojach żylnych i limfatycznych, zapaleniu żył i żylakach [15].
Dla dociekliwych: szczegóły badań i mechanizmy
Przegląd pięciu badań dotyczył jednego preparatu ze świeżych nasion kasztanowca w postaci nalewki, tabletek i żelu [7]. Cztery badania obejmowały osoby z przewlekłą niewydolnością żylną, a jedno osoby z żylakami [7]. Mierzalnie zmniejszał się obrzęk podudzi, a chorzy zgłaszali mniejszy ból, ciężkość i świąd nóg [7]. Przypuszcza się, że wyciąg hamuje rozkład składników ścian naczyń włosowatych (najdrobniejszych naczyń krwionośnych) [7].
Przegląd z 2013 r. objął trzy badania z udziałem 233 osób z zespołem pozakrzepowym [8]. W porównaniu z placebo lub brakiem leczenia poprawa w grupie rutozydów była nieco częstsza, ale różnica mogła być przypadkowa [8]. W jednym badaniu łagodne działania niepożądane zdarzały się częściej przy rutozydach niż przy placebo, ale ta różnica też mogła być przypadkowa [8]. Autorzy uznali, że te badania nie dają podstaw do stosowania rutozydów w leczeniu zespołu pozakrzepowego [8].
W badaniu u osób z niewydolnością żylną wyciąg z ruszczyka zmniejszał lepkość osocza (płynnej części krwi) i zlepianie się czerwonych krwinek w warunkach zastoju [16].
Najczęstsze pytania
- Jakie zioło na zastój żylny jest najlepiej zbadane?
Najwięcej danych dotyczy wyciągów z nasion kasztanowca zwyczajnego [6][7]. W przeglądach badań łagodziły one dolegliwości przewlekłej niewydolności żylnej, takie jak obrzęk podudzi i uczucie ciężkich nóg [6][7].
- Czy kasztanowiec można łączyć z lekami rozrzedzającymi krew?
Przy acenokumarolu (leku przeciwzakrzepowym na receptę) źródło zaleca kontrolę krzepliwości krwi, bo jej wynik może wzrosnąć [9]. Przy aspirynie rośnie ryzyko krwawienia, dlatego zaleca się ostrożność i odstawienie kasztanowca przed zabiegiem [9].
- Czy preparaty z kasztanowca można nakładać na skórę?
Wyciąg z nasion kasztanowca występuje także w postaci żelu do stosowania na skórę [7]. Nie stosuje się go jednak na uszkodzoną lub owrzodzoną skórę, bo zawarte w nim saponiny działają drażniąco [5].
- Czy kasztanowiec pomaga po zakrzepicy?
Przeglądy dotyczące rutozydów, które ich autorzy wiążą z kasztanowcem, nie wykazały, by pomagały one w przewlekłych dolegliwościach nogi po zakrzepicy lepiej niż placebo albo pończochy uciskowe [8].
Źródła
- Aleksander Ożarowski (red.), „Ziołolecznictwo — Poradnik dla lekarzy” (1982)
- Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski, „Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie” (1987), monografia „55. Kasztanowiec zwyczajny”
- Kerry Bone, Simon Mills, „Principles and Practice of Phytotherapy: Modern Herbal Medicine” (2013), monografia „Herbal approaches to system dysfunctions”
- Aleksander Ożarowski (red.), „Ziołolecznictwo — Poradnik dla lekarzy” (1982), monografia „Aesculus hippocastanum — Kasztanowiec zwyczajny”
- Kerry Bone, Simon Mills, „Principles and Practice of Phytotherapy: Modern Herbal Medicine” (2013), monografia „Horsechestnut seed”
- Ernst E. Herbal medications for common ailments in the elderly. Drugs & aging, 1999
- Suter A, Bommer S, Rechner J. Treatment of patients with venous insufficiency with fresh plant horse chestnut seed extract: a review of 5 clinical studies. Advances in therapy, 2006
- Morling JR, Yeoh SE, Kolbach DN. Rutosides for treatment of post-thrombotic syndrome. The Cochrane database of systematic reviews, 2013
- EMA HMPC — Hippocastani semen
- Wiedza i doświadczenie własne autora
- Henryk Różański, „Ruszczyk, czyli myszopłoch”, rozanski.li
- Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski, „Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie” (1987), monografia „81. Marzanka wonna”
- Aleksander Ożarowski (red.), „Ziołolecznictwo — Poradnik dla lekarzy” (1982), monografia „Vinca minor — Barwinek mniejszy”
- Kerry Bone, Simon Mills, „Principles and Practice of Phytotherapy: Modern Herbal Medicine” (2013), monografia „Witchhazel”
- Henryk Różański, „Czy nostrzyk – Melilotus zmniejsza krzepliwość krwi?”, rozanski.li
- Kerry Bone, Simon Mills, „Principles and Practice of Phytotherapy: Modern Herbal Medicine” (2013), monografia „Butcher’s broom”