Zioła na żylaki odbytu: krwawnik, kasztanowiec i wilżyna

Żylaki odbytu (hemoroidy) to poszerzone naczynia w okolicy odbytu, które mogą krwawić, boleć i swędzieć. W ziołolecznictwie stosuje się przy nich nasiadówki, okłady, maści i czopki oraz napary i odwary do picia ^[1]. Wiele osób szuka łagodnych domowych sposobów na złagodzenie tych dolegliwości.

Jak stosuje się zioła przy żylakach odbytu

Większość żylaków odbytu leczy się zachowawczo: nasiadówkami, kompresami, czopkami i środkami zmiękczającymi stolec ^[2]. Żylaki wewnętrzne, które stale wypadają, wymagają operacji ^[2]. Zioła stosuje się zewnętrznie w nasiadówkach i kompresach albo doustnie w mieszankach ^[2]. W piśmiennictwie zielarskim przypisuje się im działanie przeciwzapalne, ściągające, przeciwkrwotoczne i przeciwbólowe ^[1].

W opisach nasiadówek podaje się wodę o temperaturze 36–38°C, a po kąpieli odbyt się osusza ^[3]. Środków zawierających antrazwiązki (substancje obecne w niektórych roślinach przeczyszczających) nie stosuje się przy guzkach krwawniczych ^[2].

Krwawnik pospolity

Krwawnik pospolity (Achillea millefolium) to roślina, z której korzysta się z ziela (nadziemnej części rośliny) i z kwiatów ^[4]. Przetwory z ziela stosuje się pomocniczo przy żylakach odbytu oraz w nieżytach przewodu pokarmowego z niewielkimi krwawieniami ^[4][5]. W piśmiennictwie zielarskim przypisuje się mu ograniczanie drobnych krwawień, także z żylaków odbytu ^[5].

Kwiaty krwawnika, podobnie jak rumianek, stosuje się zewnętrznie do nasiadówek przy żylakach odbytu ^[5]. Wyciągi z kwiatu podaje się też doustnie ^[4]. W piśmiennictwie podaje się także napar z mieszanki ziela krwawnika, ziela rdestu ostrogorzkiego i kory kasztanowca ^[2]. Te zastosowania opisuje tradycja zielarska utrwalona w podręcznikach ziołolecznictwa ^[4][5].

Przy lekach przeciwzakrzepowych i rozrzedzających krew (np. aspiryna) zaleca się ostrożność w łączeniu ich z krwawnikiem ^[6]. W okresie karmienia piersią zaleca się ostrożność i unikanie dużych dawek ziela krwawnika ^[7].

Jak przygotowaćnasiadówka

Surowiec

kwiat

Sposób

nasiadówka

1. Kwiat stosuje się zewnętrznie, podobnie jak koszyczek rumianku.
2. Gotowym płynem wykonuje się nasiadówkę przy żylakach odbytu.

Kroki według źródeł, bez ilości i dawkowania.

Kasztanowiec zwyczajny

Kasztanowiec zwyczajny (Aesculus hippocastanum) to drzewo, z którego korzysta się z nasion, kwiatów, kory i niedojrzałych owoców ^[8][1][2]. Przetwory z kasztanowca przyjmuje się doustnie przy zastoju krwi żylnej, zakrzepowym zapaleniu żył i żylakach odbytu ^[9]. W piśmiennictwie zielarskim najlepsze efekty przypisuje się stabilizowanemu wyciągowi z kasztanowca, przyjmowanemu doustnie i używanemu do smarowania guzków ^[2]. Kora lub kwiat kasztanowca wchodzą też w skład dawnych mieszanek z krwawnikiem, wilżyną albo marzanką ^[2][10][11]. Ocena działania opiera się tu na opisach z podręczników ziołolecznictwa ^[9][2].

Przetworów z nasion kasztanowca nie stosuje się na uszkodzoną lub owrzodzoną skórę, bo zawarte w nich substancje działają drażniąco ^[12]. U osób przyjmujących acenokumarol (lek przeciwzakrzepowy na receptę) kasztanowiec może podwyższać INR (wynik badania krzepliwości krwi), dlatego zaleca się jego kontrolę ^[13]. Przy łączeniu z aspiryną rośnie ryzyko krwawienia, więc zaleca się ostrożność i odstawienie przed zabiegiem ^[13]. U niewielu kobiet w ciąży nie zauważono szkód, ale w badaniach na zwierzętach opisano szkody dla płodu o nieznanym znaczeniu dla ludzi, więc danych jest za mało, by uznać kasztanowiec w ciąży za bezpieczny ^[12].

Wilżyna ciernista

Wilżyna ciernista (Ononis spinosa) to roślina, z której korzysta się z korzenia ^[14]. Korzeń stosuje się przy żylakach odbytu z krwawieniem, bólem i świądem, zawsze w połączeniu z innymi ziołami ^[14][10]. W piśmiennictwie zielarskim przypisuje się mu słabe działanie przeciwzapalne i nieznaczne hamowanie drobnych krwawień ^[14]. Dawna mieszanka łączy go między innymi z korą kasztanowca, zielem krwawnika i kwiatem nagietka ^[10].

Według dawnych badań prowadzonych w ZSRR korzeń wilżyny korzystnie wpływał na żylaki odbytu: poprawiał przepływ krwi oraz zmniejszał krwawienia i ból ^[10].

Korzenia wilżyny nie należy gotować, bo przy gotowaniu powstaje substancja hamująca wydzielanie moczu ^[14]. Dlatego zamiast dawnego gotowanego odwaru opisuje się zalanie korzenia ciepłą wodą i tylko ogrzanie go do wrzenia ^[14][10].

Jak przygotowaćwyciąg wodny bez gotowania

Surowiec

korzeń

Sposób

wyciąg wodny bez gotowania

1. Korzeń zalewa się ciepłą wodą i zostawia do napęcznienia.
2. Wyciąg tylko ogrzewa się do wrzenia, bez gotowania.

Kroki według źródeł, bez ilości i dawkowania.

Inne zioła

Pączki topoli i kłącze rdestu wężownika wymienia się wśród surowców stosowanych przy żylakach odbytu ^[1]. Kwiat nagietka lekarskiego wchodzi w skład dawnych mieszanek na żylaki odbytu, a maścią nagietkową smaruje się odbyt po nasiadówce ^[1][10][15]. Odwar z kory dębu, także z dodatkiem rumianku, opisuje się do nasiadówek i kompresów przy żylakach odbytu ^[16][2]. Olejowym wyciągiem z czosnku nasącza się wacik przykładany na odbyt po umyciu lub ziołowej nasiadówce ^[17].

Dla dociekliwych: szczegóły badań i mechanizmy

Dawny przepis opisywał zagęszczony odwar z korzenia wilżyny, pity w żylakach odbytu przez 2–4 tygodnie ^[10]. Nowsze źródło zastrzega, że takie gotowane odwary zawierają substancję hamującą wydzielanie moczu ^[14]. Korzystny wpływ wilżyny w badaniach z ZSRR, w tym zwiększanie ilości żółci, przypisywano flawonoidom (barwnikom roślinnym) ^[10]. Przetwory z wilżyny słabo pobudzają też wydzielanie soku żołądkowego ^[14].

Informacje o interakcjach kasztanowca i krwawnika pochodzą z opracowań Europejskiej Agencji Leków ^[13][6]. Przy kasztanowcu i acenokumarolu jako przyczynę wskazuje się kumaryny oraz escynę (substancję z nasion kasztanowca) ^[13]. Ostrożność przy krwawniku i lekach przeciwzakrzepowych jest w źródle hipotezą: achileina (jeden ze składników krwawnika) może wpływać na krzepnięcie w różnych kierunkach ^[6]. Wyciągi z nasion i kwiatów kasztanowca oraz escynę stosuje się też przy krwiakach, wysiękach i owrzodzeniach żylakowych ^[8].