Zioła w ciąży – co źródła mówią o przeciwwskazaniach i ryzyku

Ciąża to czas, w którym wiele kobiet szuka łagodnych sposobów na typowe dolegliwości, takie jak nudności czy kłopoty z trawieniem. W dawnym piśmiennictwie zielarskim kozłek zalecano przy dolegliwościach ciąży, a kurkumę tradycyjnie stosowano przy wymiotach ciążowych ^[1][2]. Klasyfikacje bezpieczeństwa ziół w ciąży nie są jednolite między krajami ^[3].

Czego nie stosować samodzielnie

Niektóre rośliny lecznicze mogą działać szkodliwie na rozwijający się płód ^[3]. Zioła toksyczne, m.in. tojad, pokrzyk wilcza jagoda, konwalia i mak lekarski, uznaje się za grożące wadami lub trwałymi szkodami u płodu i nie przyjmuje się ich w ciąży ^[4]. Takie rośliny trujące wyklucza się także w okresie karmienia piersią ^[4].

Arnika górska przyjmowana doustnie niesie wysokie ryzyko uszkodzenia płodu, a po przedawkowaniu jej nalewki lub naparu opisywano poronienia ^[5]. Przyjęcie arniki w celu wywołania poronienia może prowadzić do niewydolności wielu narządów ^[5].

Wrotycz pospolity jest przeciwwskazany w ciąży i podczas karmienia, a jego olejek używany do wywołania poronienia niemal zawsze kończył się śmiercią kobiety ^[6]. Piołun wiąże się ze znacznym ryzykiem wad lub trwałych uszkodzeń płodu, a jego nadużywanie w celu poronienia prowadziło do zatruć i zgonów ^[7]. W ciąży nie zaleca się ziół z dużą ilością tujonu, a zatrucia opisywano m.in. po odwarach z takich roślin pitych w celu poronienia ^[3][7].

Czystych olejków eterycznych nie przyjmuje się w ciąży doustnie, bo jako bardzo stężona postać łatwo prowadzą do przedawkowania ^[4].

Zioła przeciwwskazane w ciąży

Lukrecja gładka jest przeciwwskazana w ciąży ^[8]. Europejskie władze odradzają ją z powodu obaw o przedwczesny poród i zdrowie noworodka ^[8]. Źródła zalecają, by kobiety z nadciśnieniem ciążowym lub skłonnością do niego unikały lukrecji ^[8].

Gorzknik kanadyjski jest przeciwwskazany w ciąży i przy nadciśnieniu tętniczym ^[9]. Jedno ze źródeł dopuszcza wyjątek tylko dla krótkiego stosowania przy wspomaganiu porodu ^[9]. Inne źródło podaje, że w ciąży i podczas karmienia piersią nie stosuje się go bez porady specjalisty ^[10].

Mącznica lekarska jest przeciwwskazana w ciąży i podczas karmienia piersią, bo może szkodzić płodowi lub noworodkowi ^[11]. Ogólnie zioła odkażające drogi moczowe uznaje się za niewskazane w ciąży ^[12].

Morszczyn pęcherzykowaty nie może być stosowany w ciąży ani podczas karmienia, bo jod z niego przechodzi do mleka matki ^[13]. Inne źródło zaleca w ciąży unikanie wysokich i długo przyjmowanych dawek morszczynu, bo jod przenika przez łożysko ^[14].

Berberys zwyczajny może szkodzić płodowi lub noworodkowi, m.in. przez ryzyko żółtaczki noworodków ^[15]. Preparatów z eleuterokoka nie stosuje się w ciąży ani w okresie karmienia piersią ^[13]. Ciąża jest przeciwwskazaniem do stosowania ziela (nadziemnej części rośliny) żarnowca ^[16]. Liść ruty uznaje się za przeciwwskazany w ciąży ^[3].

Zioła tylko po poradzie specjalisty lub z ostrożnością

Nasion kasztanowca zwyczajnego nie stosuje się w ciąży ani podczas karmienia piersią bez porady wykwalifikowanego specjalisty ^[17]. U niewielu kobiet w ciąży nie zauważono szkód, ale w badaniach na zwierzętach opisywano szkody u płodu o nieznanym znaczeniu dla ludzi ^[18].

Owocu kopru włoskiego nie stosuje się w ciąży bez porady specjalisty ^[19]. U niewielu kobiet w ciąży nie zauważono szkód, ale danych jest za mało, by uznać to za bezpieczne ^[20].

Wiązówki błotnej nie stosuje się w ciąży ani podczas karmienia piersią bez porady lekarskiej ^[21]. W badaniach na zwierzętach opisywano szkody u płodu, których znaczenie dla ludzi jest nieznane ^[21].

Glistnik jaskółcze ziele może szkodzić płodowi lub noworodkowi, choć bez powodowania wad rozwojowych ^[22]. Źródła zalecają przy nim ostrożność w ciąży i podczas karmienia piersią ^[22].

Rozmaryn uchodzi za przeciwwskazany w ciąży, prawdopodobnie z powodu olejku eterycznego ^[23]. Przy liściu rozmarynu u niewielu kobiet nie zauważono szkód, ale tego nie przenosi się wprost na preparaty bogate w olejek ^[23].

Zwykłe jedzenie czosnku przez wiele kobiet w ciąży nie wiązało się z zauważonymi szkodami dla płodu ^[24]. Źródła zalecają jednak w ciąży unikanie dużych ilości surowego czosnku i preparatów uwalniających allicynę (ostrą substancję czosnku) ^[24].

Gdzie brakuje danych

Badań oceniających bezpieczeństwo ziół u kobiet w ciąży jest niewiele, a jako ważną przyczynę wskazuje się względy etyczne ^[3]. Przy herbacie z bylicy rocznej, badanej przy malarii, przegląd badań ocenił dane o bezpieczeństwie u kobiet w ciąży i karmiących jako krytycznie niewystarczające ^[25].

Zioła, przy których w obserwacjach nie zauważono szkód

Liść maliny właściwej przyjmowało wiele kobiet w ciąży bez zauważonych szkód dla płodu ^[26]. W jednym badaniu porównywano kobiety pijące liść maliny z kobietami, które dostawały placebo (środek bez działania), i nie zauważono działań niepożądanych u matek ani noworodków ^[26]. W innej obserwacji jedna kobieta przerwała picie liścia z powodu częstszych skurczów przepowiadających, a druga po biegunce; związku z maliną nie potwierdzono ^[26].

Przy wyciągu z ostropestu plamistego u niewielu kobiet w ciąży nie zauważono szkód, ale danych jest za mało, by uznać to za bezpieczne ^[27]. Opisano też pojedyncze przypadki ciężarnych leczonych substancjami z ostropestu – przy zapaleniu wątroby i przy zatruciu grzybem – bez szkód dla dziecka ^[27].

Przy dziurawcu zwyczajnym u niewielu kobiet w ciąży nie zauważono częstszych wad rozwojowych, ale danych jest za mało, by uznać to za bezpieczne ^[28]. W badaniu 54 kobiet w ciąży biorących dziurawiec wady rozwojowe nie występowały częściej niż w grupach porównawczych ^[28]. W opisie jednego przypadku dziecko matki biorącej wyciąg z dziurawca urodziło się zdrowe, ale kilka dni po porodzie wystąpiła u niego żółtaczka ^[29].

Przy marunie (złocieniu marunie) u niewielu kobiet w ciąży nie zauważono szkód dla płodu ^[30]. W badaniach na zwierzętach bardzo duże dawki szkodziły płodom, a znaczenie tego dla ludzi jest nieznane ^[30]. Podobnie przy krwawniku pospolitym u niewielu kobiet nie zauważono szkód, ale badania na zwierzętach wskazują na uszkodzenia płodu o nieznanym znaczeniu dla ludzi ^[31].

Przy kozłku lekarskim (walerianie) u niewielu kobiet w ciąży nie zauważono szkód, ale danych jest za mało, by uznać to za bezpieczne ^[32]. Żeń-szeń przyjmowało wiele kobiet w ciąży bez zauważonych częstszych wad rozwojowych ^[33]. Kurkuma jedzona jako przyprawa nie wiązała się z częstszymi wadami rozwojowymi ^[2].

W badaniach bez grupy porównawczej, z udziałem ponad 200 kobiet w ciąży, wyciąg z owoców borówki czarnej nie wywołał działań niepożądanych u matek ani niemowląt ^[34]. Bez grupy porównawczej trudniej jednak ocenić, które dolegliwości wiązały się z wyciągiem, a które z samą ciążą.

Według zbiorczego przeglądu wielu przeglądów imbir nie zwiększał ryzyka poronienia, zgagi ani senności w porównaniu z placebo lub witaminą B6 ^[35]. Jakość metod w tych przeglądach oceniono jednak ogólnie jako niską ^[35].

Dzieci i nastolatki

Mącznica lekarska jest przeciwwskazana u dzieci poniżej 12 lat ^[11]. Gorzknik kanadyjski jest przeciwwskazany u noworodków z żółtaczką ^[10].

Dla dociekliwych: szczegóły badań i mechanizmy

W badaniu liścia maliny z grupą placebo dolegliwości zgłosiło 32% kobiet pijących liść i 25% kobiet z grupy placebo, głównie typowe dla ciąży, jak nudności czy zgaga ^[26].

W opisanym przypadku kobieta przyjmowała od 24. tygodnia ciąży skoncentrowany wyciąg z dziurawca, 900 mg na dobę (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie) ^[29]. Dziecko urodziło się zdrowe, 5. dnia wystąpiła u niego żółtaczka, a ocena zachowania w 4. i 33. dniu była prawidłowa ^[29].

W badaniu u 100 kobiet w ciąży z dużym ryzykiem stanu przedrzucawkowego porównywano tabletki z proszkiem czosnkowym z placebo ^[24]. Tabletki dostarczające 2 mg allicyny na dobę (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie) przez 8 tygodni nie zmieniły przebiegu ciąży ani stanu noworodków ^[24]. Zapach czosnku zgłosiło 34% kobiet wobec 4% w grupie placebo, a lekkie nudności 16% wobec 4% ^[24].

U ciężarnych szczurów i królików wyciąg z nasion kasztanowca nie powodował wad ani obumierania zarodków ^[18]. U królików karmionych dawką 300 mg/kg/dzień (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie) płody ważyły jednak wyraźnie mniej ^[18].

Wyciąg alkoholowy z maruny w dawce 0,839 g/kg/dzień (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie) zmniejszał u szczurów masę płodów i powiększał łożysko ^[30]. Wyciąg alkoholowy z krwawnika w dawce 2,8 g/kg/dzień (dawka użyta w badaniu, nie zalecenie) zmniejszał u ciężarnych szczurów masę płodów ^[31]. W tym samym badaniu krwawnik nie zwiększał liczby wad ani utraty zarodków i nie wpływał na kostnienie szkieletu płodów ^[31].

Anetol (składnik kopru włoskiego) podawany samicom szczurów we wczesnej ciąży utrudniał zagnieżdżenie zarodków ^[20]. Duże dawki wyciągu z kurkumy u myszy w pierwszym tygodniu ciąży zmniejszały liczbę zagnieżdżonych zarodków i młodych, bez wad rozwojowych ^[2]. Szkodliwość olejku rozmarynowego dla zarodka przypisuje się głównie kamforze (składnikowi olejku), ale kamfora podawana ciężarnym szczurom i królikom nie wywoływała wad u płodów ^[23].

Zbiorczy przegląd o imbirze objął 18 przeglądów badań, z których tylko część oceniono jako wysokiej jakości ^[35].